به گزارش خبرنگار تازه‌های اقتصاد، ابلاغ دستورالعمل جدید قیمت‌گذاری خوراک و فرآورده‌های نفتی، بار دیگر موضوع سودآوری پالایشگاه‌های بورسی و نحوه محاسبه درآمد این شرکت‌ها را به یکی از محورهای بحث در بازار سرمایه تبدیل کرده است. تغییر در فرمول قیمت‌گذاری خوراک، کاهش برخی تخفیف‌ها و ابهام درباره نحوه اعمال شرایط اضطرار، پرسش‌هایی را درباره آثار این تصمیمات بر عملکرد مالی پالایشگاه‌ها ایجاد کرده است.

در این میان، تعیین سقف دلاری برای کرک‌اسپرد، به‌عنوان یکی از عوامل اثرگذار بر سودآوری پالایشگاه‌ها، اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. کرک‌اسپرد که بیانگر فاصله قیمتی نفت خام به‌عنوان خوراک و فرآورده‌های حاصل از پالایش آن است، از متغیرهای مهم در ارزیابی عملکرد این صنعت به شمار می‌رود. حالا این پرسش مطرح است که تغییر فرمول قیمت‌گذاری و محدود شدن کرک‌اسپرد در شرایط افزایش قیمت جهانی فرآورده‌ها، چه تأثیری بر سودآوری پالایشگاه‌ها و ارزش سهام آن‌ها خواهد داشت؟

در همین رابطه، مهدی جمشیدیان، کارشناس بازار سرمایه، در گفتگو با تازه‌های اقتصاد با اشاره به اینکه این تغییرات دو موضوع اصلی را مطرح می‌کند، گفت: نخست، تغییر فرمول خوراک و کاهش تخفیف‌ها که به زیان شرکت‌های پالایشی تمام می‌شود و دوم تعیین سقف دلاری برای کرک‌اسپرد محصولات که می‌تواند بر چشم‌انداز این صنعت اثر منفی بگذارد.

وی افزود:کرک‌اسپرد به فاصله قیمتی نفت خام خریداری‌شده و فرآورده‌های نفتی فروخته‌شده گفته می‌شود. برای مثال، کرک‌اسپرد گازوئیل در شرایط عادی ممکن است حدود ۱۰ تا ۱۵ دلار باشد، اما در شرایط فعلی و تحت تأثیر تحولات جنگی، این رقم به بیش از ۱۰۰ دلار رسیده است.

این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به ابهام موجود در بند ۷ دستورالعمل تغییر نرخ خوراک گفت: در این بند به شرایط اضطرار اشاره شده، اما تعریف دقیقی از آن ارائه نشده است. مشخص نیست چه زمانی بازار در وضعیت اضطرار قرار می‌گیرد و چه معیارهایی برای تشخیص این وضعیت در نظر گرفته شده است. بنابراین، لازم است این موضوع به‌صورت شفاف مشخص شود.

جمشیدیان با اشاره به تعیین سقف دلاری برای کرک‌اسپرد اظهار کرد: بر اساس آنچه از این تصمیم برداشت می‌شود، قرار است کرک‌اسپرد محصولات به سطح پیش از جنگ ایران و اسرائیل در ماه‌های بهمن و اسفند بازگردد. به این معنا که اگر کرک‌اسپرد یک محصول پیش از جنگ ۱۰ دلار بوده، همان رقم مبنای محاسبه قرار بگیرد؛ حتی اگر در شرایط فعلی به ۱۰۰ دلار رسیده باشد.

وی ادامه داد: تعیین سقف دلاری برای کرک‌اسپرد می‌تواند چشم‌انداز صنعت پالایش را کمی منفی کند. البته با افزایش نرخ دلار مبادله‌ای، حتی در صورت ثابت ماندن کرک‌اسپرد، سود ریالی شرکت‌ها می‌تواند افزایش پیدا کند؛ اما این موضوع دو چالش اصلی دارد. نخست اینکه تعریف شرایط اضطرار شفاف نیست و ممکن است اعمال آن به تشخیص دولت وابسته باشد. دوم اینکه تعیین سقف دلاری برای کرک‌اسپرد، امکان بهره‌مندی شرکت‌ها از افزایش قیمت جهانی فرآورده‌ها را محدود می‌کند.

اثر تغییر فرمول خوراک بر صنایع وابسته

جمشیدیان در پاسخ به این پرسش که تغییرات جدید چه اثری بر صنایع وابسته به پالایشگاه‌ها دارد، گفت: اثر مستقیم این تغییرات بیشتر بر سه پالایشگاه بزرگ کشور خواهد بود و صنایع وابسته نیز به‌صورت غیرمستقیم از آن تأثیر می‌پذیرند. البته اثر این تغییرات بر همه صنایع یکسان نیست و برخی از صنایع پایین‌دستی، از جمله تولیدکنندگان روغن موتور، ممکن است حتی از این شرایط منتفع شوند.

وی با بیان اینکه اعمال برخی محدودیت‌ها در شرایط جنگی می‌تواند طبیعی باشد، تصریح کرد: با این حال، در بلندمدت چنین تصمیماتی می‌تواند به کاهش نسبت قیمت به سود یا P/E صنعت پالایش منجر شود.

این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به وضعیت جریان نقدی شرکت‌های پالایشی توضیح داد: بخش قابل‌توجهی از سود این شرکت‌ها الزاماً به جریان نقدی قابل‌توجه تبدیل نمی‌شود و بخشی از جریان نقدی آن‌ها از محل فروش محصولات فرعی در بورس کالا یا صادرات تأمین می‌شود؛ بنابراین، تغییر در فرمول قیمت‌گذاری و تعیین سقف دلاری برای کرک‌اسپرد می‌تواند محاسبات بازار درباره سودآوری و ارزش‌گذاری این شرکت‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.

جمشیدیان گفت: بخشی از تغییرات فرمول نرخ خوراک برای فعالان بورس قابل پیش‌بینی بود و بازار نیز تا حدودی این موضوع را در محاسبات خود لحاظ کرده بود؛ اما تعیین سقف دلاری برای کرک‌اسپرد، آن هم در کنار ابهام در تعریف شرایط اضطرار، موضوعی است که می‌تواند این صنعت را تحت تاثیر قرار دهد.

وی تأکید کرد: لازم است مسئولان به‌صورت شفاف اعلام کنند که شرایط اضطرار دقیقاً به چه معناست، چه زمانی برقرار می‌شود و آیا در حال حاضر نیز این شرایط حاکم است؟ چون ابهام در این زمینه می‌تواند ارزیابی فعالان بازار از سودآوری آینده شرکت‌های پالایشی را دشوار کند.