اسماعیل پیرزادی، تحلیلگر بازار سرمایه، در گفت‌وگو با خبرنگار تازه‌های اقتصاد با تشریح جزئیات تغییر فرمول نرخ خوراک پالایشگاه‌ها اظهار کرد: پالایشگاه‌ها بسته به نوع خوراک مصرفی، از نفت خام سبک، نفت خام سنگین یا میعانات گازی استفاده می‌کنند و میزان تأثیر تغییرات جدید بر سودآوری هر شرکت، به ترکیب خوراک مصرفی آن بستگی دارد.
وی افزود: در فرمول قبلی، تخفیف نفت خام سبک حدود پنج دلار و تخفیف نفت خام سنگین حدود شش دلار بود؛ زیرا نفت خام سنگین به دلیل برخورداری از گوگرد بیشتر، شرایط متفاوتی در محاسبات قیمت‌گذاری دارد. در مقابل، پالایشگاه‌هایی که از میعانات گازی استفاده می‌کنند، پیش از این حدود دو دلار تخفیف دریافت می‌کردند که در فرمول جدید این میزان به حدود سه دلار افزایش یافته است.
این تحلیلگر بازار سرمایه با اشاره به تأثیر این تغییرات بر شرکت‌های پالایشی بورسی ادامه داد: افزایش تخفیف میعانات گازی به نفع پالایشگاه‌هایی است که سهم بیشتری از خوراک آنها را میعانات تشکیل می‌دهد. برای مثال، شرکت‌هایی مانند پالایش نفت شیراز و پالایش نفت لاوان از جمله شرکت‌هایی هستند که مصرف میعانات گازی در ترکیب خوراک آنها اهمیت دارد؛ بنابراین، افزایش تخفیف میعانات می‌تواند بخشی از اثر منفی کاهش تخفیف نفت خام را برای این شرکت‌ها جبران کند.
وی با بیان اینکه تغییرات فرمول جدید صرفاً به میزان تخفیف خوراک محدود نمی‌شود، تصریح کرد: در فرمول قبلی، علاوه بر تخفیف‌های مربوط به نفت خام سبک و سنگین، ضریب ۹۵ درصدی نیز در محاسبات اعمال می‌شد که عملاً معادل پنج درصد کاهش دیگر در نرخ محاسباتی بود. در فرمول جدید، برخورداری از این تخفیف به شرایطی از جمله حرکت شرکت‌ها به سمت بهبود کیفیت محصولات اصلی وابسته شده است و میزان آن می‌تواند از صفر تا پنج درصد متغیر باشد.
پیرزادی خاطرنشان کرد: در حال حاضر، بازار سرمایه ریسک حذف کامل این تخفیف را چندان بالا ارزیابی نمی‌کند و انتظار دارد شرکت‌ها در عمل بتوانند بخشی از آن را حفظ کنند. با این حال، میزان نهایی تخفیف به شرایط تعیین‌شده و نحوه اجرای فرمول جدید بستگی دارد.
ابهام در بازدهی پالایشگاه در شرایط اضطراری
این تحلیلگر بازار سرمایه با اشاره به پیش‌بینی شرایط اضطراری در فرمول جدید نرخ خوراک گفت: یکی از مهم‌ترین ابهام‌های فعلی برای بازار سرمایه، نحوه تعیین شرایط اضطراری و مبنای محاسبه سود پالایشگاه‌ها در ماه‌های آینده است.
وی توضیح داد: براساس سازوکار پیش‌بینی‌شده، در صورت تأیید شرایط اضطراری، امکان محاسبه بر مبنای کرک‌اسپرد فصل بهار فراهم می‌شود؛ اما در شرایط عادی، فرمول جدید مبنای محاسبه قرار می‌گیرد. تشخیص و اعلام شرایط اضطراری نیز بر عهده وزارتخانه مربوطه است و همین موضوع، پیش‌بینی سود شرکت‌های پالایشی را با ابهام مواجه کرده است.
پیرزادی ادامه داد: با توجه به شرایط جنگی و نااطمینانی‌های موجود، این احتمال وجود دارد که شرایط اضطراری برای یک دوره شش‌ماهه یا حتی تا پایان سال در نظر گرفته شود. از نگاه بازار، احتمال استفاده از سازوکار اضطراری و محاسبه سود بر مبنای کرک‌اسپرد فصل بهار، نسبت به اعمال کامل فرمول جدید بیشتر ارزیابی می‌شود؛ هرچند تصمیم نهایی در این زمینه به اعلام رسمی وزارتخانه بستگی دارد.
وی با اشاره به انتظارات قبلی بازار از تداوم سودآوری بالای پالایشگاه‌ها اظهار کرد: بخشی از فعالان بازار انتظار داشتند پالایشگاه‌ها بتوانند در نیمه دوم سال نیز با اتکا به شرایط مطلوب کرک‌اسپردهای جهانی، سودهای قابل‌توجهی شناسایی کنند. با این حال، تکرار شرایط سودآوری فصل تابستان چندان محتمل به نظر نمی‌رسد و تغییرات فرمول خوراک نیز این انتظارات را تعدیل کرده است.
این فعال بازار سرمایه افزود: از سوی دیگر، بازار نگران بود که تخفیف‌های خوراک به‌طور کامل حذف شوند یا کاهش بسیار شدیدتری پیدا کنند؛ اتفاقی که در فرمول اعلام‌شده رخ نداده است. بنابراین، شرایط جدید را می‌توان تعدیل بخشی از مزایای قبلی پالایشگاه‌ها دانست؛ به این معنا که نه تمام امتیازات گذشته حفظ شده و نه تخفیف‌ها به‌طور کامل از بین رفته‌اند.
افت سود پالایشگاه‌ها در دو سناریو
پیرزادی در ادامه با تشریح آثار تغییر فرمول خوراک بر سودآوری شرکت‌های بورسی گفت: برآورد اولیه این است که در صورت اجرای فرمول جدید و با فرض ثابت ماندن سایر متغیرها، سود خالص شرکت‌های پالایشی حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد کاهش پیدا کند. میزان افت سود هر شرکت نیز به نوع نفت مصرفی، سهم میعانات گازی در خوراک و میزان بهره‌مندی از تخفیف‌های جدید بستگی دارد.
وی افزود: پالایشگاه‌هایی که سهم بیشتری از نفت خام سبک و سنگین در خوراک آنها وجود دارد، به دلیل کاهش تخفیف‌های مربوط به نفت خام، بیشتر تحت تأثیر قرار می‌گیرند. در مقابل، شرکت‌هایی که از میعانات گازی بیشتری استفاده می‌کنند، به دلیل افزایش تخفیف این بخش، احتمالاً افت سود کمتری را تجربه خواهند کرد.
این تحلیلگر بازار سرمایه ادامه داد: اگر شرایط اضطراری تأیید شود و محاسبات بر مبنای کرک‌اسپرد فصل بهار انجام گیرد، میزان کاهش سود خالص پالایشگاه‌ها می‌تواند به حدود پنج تا ۱۰ درصد محدود شود. در مقابل، اجرای فرمول جدید در شرایط عادی می‌تواند افتی در محدوده ۱۰ تا ۲۰ درصد را به همراه داشته باشد. البته این ارقام برآوردهایی مبتنی بر مفروضات فعلی هستند و با تغییر شرایط بازار نفت، امکان تغییر آنها وجود دارد.
وی با تأکید بر اینکه نمی‌توان آثار این تغییرات را برای تمام پالایشگاه‌ها یکسان در نظر گرفت، اظهار کرد: ترکیب خوراک مصرفی شرکت‌ها اهمیت زیادی دارد. برای نمونه، افزایش تخفیف میعانات گازی می‌تواند بخشی از فشار ناشی از کاهش تخفیف نفت خام را جبران کند؛ اما در پالایشگاه‌هایی که وابستگی بیشتری به نفت خام دارند، اثر منفی تغییرات جدید احتمالاً محسوس‌تر خواهد بود.
نوسان قیمت جهانی نفت؛ عامل مهم در پیش‌بینی سود پالایشگاه‌های بورسی
پیرزادی با اشاره به نقش متغیرهای جهانی در سودآوری پالایشگاه‌ها گفت: برآورد دقیق میزان کاهش سود شرکت‌ها به دلیل نوسانات قیمت نفت و فرآورده‌های نفتی دشوار است. در شرایط فعلی که تحولات جنگی و تنش‌های بین‌المللی بر بازار انرژی اثر می‌گذارند، قیمت نفت می‌تواند در واکنش به اخبار مثبت و منفی نوسانات قابل‌توجهی داشته باشد.
وی افزود: افزایش یا کاهش نرخ نفت خام و قیمت محصولات پالایشی، مستقیماً بر حاشیه سود پالایشگاه‌ها اثر می‌گذارد. به همین دلیل، درصدهای اعلام‌شده برای کاهش سود را باید در چارچوب مفروضات فعلی در نظر گرفت و نمی‌توان آنها را پیش‌بینی قطعی عملکرد شرکت‌ها در ماه‌های آینده دانست.
تحلیلگر بازار سرمایه با اشاره به تغییرات اعمال‌شده در فرمول قیمت‌گذاری محصولات پالایشی نیز گفت: در بخش محصولات، تغییراتی در مبانی محاسباتی صورت گرفته است؛ از جمله اینکه مبنای قیمت‌گذاری بنزین به شاخص خلیج فارس تغییر کرده و برای کیفیت و عدد اکتان نیز سازوکارهایی در نظر گرفته شده است. با این حال، اثر این تغییرات در مقایسه با تغییرات مربوط به نرخ خوراک، اهمیت کمتری دارد و عامل اصلی اثرگذار بر سودآوری پالایشگاه‌ها در شرایط فعلی، تغییر تخفیف‌های خوراک است.
وی در پایان تأکید کرد: در مجموع، اگر شرایط اضطراری تأیید شود، پالایشگاه‌ها همچنان می‌توانند از مزایای محاسبه سود بر مبنای کرک‌اسپرد فصل بهار بهره‌مند شوند؛ هرچند احتمال تکرار سودهای بالای فصل تابستان وجود ندارد. در مقابل، اجرای کامل فرمول جدید می‌تواند فشار بیشتری بر سودآوری شرکت‌ها وارد کند. از این رو، تعیین تکلیف شرایط اضطراری از سوی وزارتخانه مربوطه، یکی از عوامل مهم در کاهش ابهام و ارزیابی دقیق‌تر چشم‌انداز سودآوری شرکت‌های پالایشی در بازار سرمایه خواهد بود.
خبرنگار: مرتضی ابراهیمی
نظر شما