به گزارش خبرنگار تازههای اقتصاد، رویکرد سختگیرانه دولت «دونالد ترامپ» در اعمال تحریمهای اقتصادی و تعرفههای ثانویه علیه کشورهای مستقل، نهتنها به اهداف تعیینشده خود نرسیده، بلکه موجبات همگرایی بیسابقه مسکو و پکن را برای خنثیسازی این سیاستها فراهم کرده است. در شرایطی که مقامات واشنگتن با ابزارهایی نظیر محدودیتهای سختگیرانه بر دسترسی به فناوریهای پیشرفته و فشار بر خریداران انرژی تلاش میکنند تا رقیبان ژئوپلیتیک خود را به زانو درآورند، این سیاستها با واکنش متقابل و هماهنگ قدرتهای بزرگ مواجه شده و پایههای نظام تکقطبی اقتصادی را متزلزل ساخته است.
فروپاشی کارایی ابزارهای تحریمی
انباشت تجربههای تلخ ناشی از تحریمهای یکجانبه باعث شده است تا «ولادیمیر پوتین» در مواضع اخیر خود، قدرتهای غربی را «هژمونهای سابق» توصیف کند و از شکست قطعی ابزارهای ارعاب اقتصادی سخن بگوید. تجربههای سالهای اخیر نشان میدهد که تحریمهای تجاری و محدودیتهای مالی دیگر توانایی فلج کردن اقتصادهای بزرگ را ندارند و تنها به ایجاد زنجیرههای جایگزین تجاری منجر شدهاند. گزارشها حاکی است که بسیاری از کشورهای هدف تحریم با تغییر مسیر دادوستدهای خود به سمت ارزهای ملی و کانالهای مالی مستقل، وابستگی خود را به سیستم دلاری به حداقل رساندهاند.
در همین راستا، حجم مراودات تجاری میان مسکو و پکن به شکلی چشمگیر به سمت استفاده از ارزهای ملی هدایت شده است که این امر عملا کارایی تهدیدات واشنگتن را خنثی میکند. مقامات مالی روسیه بارها اعلام کردهاند که نزدیک به تمام تسویهحسابهای تجاری دوجانبه با چین بدون نیاز به ارزهای غربی انجام میشود و این مکانیزم به الگویی برای سایر کشورهای مستاصل در برابر تحریم بدل گشته است. این سازوکار نهتنها اقتصاد دو کشور را در برابر تکانههای خارجی مقاوم ساخته، بلکه مانع بزرگی در برابر اجرای کامل فرامین واشنگتن ایجاد کرده است.
در حوزه انرژی و فناوری نیز شکست سیاستهای تنبیهی ایالات متحده به وضوح قابل مشاهده است؛ به طوری که وضع تعرفههای ثانویه و تلاش برای قطع دسترسی چین و هند به منابع انرژی ارزانقیمت نتوانسته جریان صادرات را متوقف کند. به نوشته الجزیره قوانین جدید کنگره آمریکا با عنوان قانون تحریم روسیه و ایران موسوم به مصوبه ۲۰۲۶ اگرچه با هدف اعمال فشار حداکثری طراحی شده بودند، اما با مقاومت بازارهای بزرگ آسیایی مواجه شدند. در نتیجه این ناکارآمدی، راهبرد تحریمی کاخ سفید به جای اعمال فشار موثر، صرفاً به تنشزایی بیشتر در مناسبات بینالمللی انجامیده است.
چرخش فناوری و محدودیتهای بیثمر
دولت «دونالد ترامپ» همزمان با آغاز سفر خود به آسیا و شرکت در اجلاس شنژن، محدودیتهای تازهای را برای مهار دسترسی چین به تراشههای پیشرفته هوش مصنوعی شرکت «انویدیا» اعمال کرد تا به خیال خود صنعت فناوری پکن را زمینگیر کند. با این حال، کارشناسان اقتصادی معتقدند این اقدامات واشنگتن دیرهنگام و ناکارآمد است، زیرا پکن سالهاست با سرمایهگذاری سنگین در زیرساختهای بومی، وابستگی خود به قطعات آمریکایی را کاهش داده است. اینگونه تحریمهای فناوری نهتنها مانع پیشرفت چین نشده، بلکه اراده این کشور را برای قطع کامل وابستگی به زنجیره تامین ایالات متحده تقویت کرده است.
در این میان واکنش شرکتهای بزرگ فناوری و تصمیمات اضطراری آنها نشان میدهد که تحریمهای سختگیرانه وزارت بازرگانی آمریکا بیشتر از آنکه به رقیب ضربه بزند، به منافع سهامداران غربی آسیب میرساند. توقف موقت یا محدودسازی صادرات محصولات تأییدشده به مقصد چین توسط غولهای فناوری، چرخههای درآمدی آنها را مختل کرده و صدها شرکت غربی را درگیر بحران فروش ساخته است. در مقابل، شرکتهای چینی با بهرهگیری از بازار وسیع داخلی و همکاری نزدیک با شرکای منطقهای، خلأهای ناشی از تحریم را با سرعتی باورنکردنی پر کردهاند.
این تحولات همانطور که رویترز اذعان می کند، نشاندهنده تغییر توازن قدرت از غرب به شرق است؛ جایی که سیاستگذاران آمریکایی با ابزارهای کهنه قرن بیستمی به جنگ اقتصادهای دیجیتال و مدرن رفتهاند. در واقع رویکرد قهرآمیز واشنگتن در قبال زنجیره تامین جهانی باعث شده است تا حتی کشورهای همپیمان ایالات متحده نیز نسبت به پایداری این سیاستها دچار تردید شوند. اصرار بر سیاست تحریم فناوری در شرایطی که رقیب آسیایی به سرعت در حال مرزشکنی علمی است، تنها به انزوای بیشتر شرکتهای آمریکایی در بازارهای پرطراوت آسیا منتهی خواهد شد.
همگرایی استراتژیک در سایه نشست شنژن
دیدار میان «شی جینپینگ» و «ولادیمیر پوتین» در حاشیه نشست اپک در شهر شنژن، پیام آشکاری را به محافل سیاسی غرب مخابره کرد که دوران تصمیمگیری یکجانبه برای جهان به پایان رسیده است. «شی جینپینگ» با تأکید بر لزوم صیانت از نظام تجارت چندجانبه و مخالفت با حمایتگرایی تجاری، تلاش کرد تا چهرهای مسئولیتپذیر و ثباتآفرین از پکن به نمایش بگذارد. این مواضع هماهنگ با انتقادات صریح مسکو، جبههای واحد را در برابر سیاستهای مداخلهجویانه دولت ترامپ شکل داده که هدف اصلی آن ایجاد ترتیبات اقتصادی مصون از گزند تحریم است.
تحلیلگران سیاسی بر این باورند که این نشست یادآور کنفرانسهای تاریخی تقسیم قدرت است، با این تفاوت که این بار ابتکار عمل در دستان قدرتهای نوظهور آسیایی قرار دارد. کشورهای جنوب جهانی با رصد کردن این همگرایی، بیش از گذشته به کارآمدی مدل جایگزین چین و روسیه پی بردهاند و از سیاستهای استقلالطلبانه آنها استقبال میکنند. استقبال سرد یا بیمهری مقامات پکن نسبت به برخی رهبران همراه با غرب نیز گویای آن است که پکن دیگر هیچ امتیازی به فشارهای دیپلماتیک واشنگتن نخواهد داد.
تشکیل این جبهه واحد اقتصادی و سیاسی را میتوان هشداری جدی به کاخ سفید دانست که تداوم رویکرد تحریمی نهتنها مانع از ظهور قدرتهای رقیب نمیشود، بلکه سرعت فروپاشی نظام تکقطبی را دوچندان میکند و از همین روست که «ولادیمیر پوتین» با توصیف اوضاع جهان به عنوان شرایطی گذار و ناپایدار، بر لزوم حلوفصل اختلافات پشت میز مذاکره بدون اتکا به ابزارهای اجبارآمیز تأکید کردهاست. این رویکرد جمعی، نویدبخش نظمی نوین است که در آن کشورهای تحریمشده با اتکا به ظرفیتهای درونزا و همکاریهای متقابل، راه خود را به سوی توسعه هموار میسازند.
در مجموع ناکامی سیاستهای تحریمی دولت «دونالد ترامپ» در مهار چین و روسیه مهر تاییدی است بر این واقعیت که ابزارهای سنتی فشار اقتصادی دیگر کارایی لازم را در دنیای چندقطبی کنونی ندارند، جایی که ائتلاف راهبردی مسکو و پکن، با بهرهگیری از تسویهحسابهای ارزی ملی و توسعه زنجیرههای تامین مستقل، ساختار تحریمهای غرب را ترک داده و افق تازهای را پیش روی اقتصاد جهانی گشوده است. در این میان، پافشاری واشنگتن بر اعمال تعرفههای ثانویه و محدودیتهای فناوری تنها به انزوای بیشتر سیاست خارجی آمریکا و تقویت همگرایی کشورهای جنوب جهانی در برابر هژمونی دلار منجر خواهد شد.
نظر شما