به گزارش خبرنگار تازههای اقتصاد، جذب سرمایه را می توان یکی از اولویتهای تمامی اقتصادهای دنیا دانست. طبق برنامه پنج ساله هفتم در ایران نیازمند ۱۰۰۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری هستیم تا با بهرهگیری از آن به توسعه صنایع مختلف بپردازیم، اما اینکه در دنیا ایران تا چه اندازه از پتانسیل جذب سرمایهدار برخوردار است، بحث دیگری است.
کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (آنکتاد) جدیدترین گزارش خود از سرمایهگذاری خارجی در جهان که مربوط به سال ۲۰۲۵ است را طی هفتههای گذشته منتشر کرده که با استناد به آن سرمایهگذاری مستقیم خارجی در ایران با رشد ۱۳ درصدی در سال ۲۰۲۵ به یک میلیارد و ۶۴۷ میلیون دلار رسیده است. بر اساس این گزارش سرمایهگذاری در کشور در سال گذشته میلادی رشد ۶ درصدی نسبت به سال قبل از آن را نشان داده و به رقم ۱۶۲۴ میلیارد دلار رسیده است.
نکته مهم آنکه توسعه سرمایهگذاری در ایران در شرایطی صورت گرفته که در سال میلادی گذشته ایران از سویی در جنگ ۱۲ روزه مورد تجاوز نظامی قرار گرفته و از سوی دیگر آمریکا نیز سیاست فشار حداکثری را دنبال میکرد.
این در حالیست که بطور میانگین کشورهای توسعه یافته در این سال رشد ۱۱ درصدی سرمایهگذاری خارجی را تجربه کردهاند و بیشترین حوزههای سرمایه گذاری مراکز داده و در گام بعدی نفت و گاز بوده است.
ایران نیز از نظر میزان سرمایه خارجی جذبشده در سال ۲۰۲۵ در رتبه ۸۱ جهان در مقایسه با ۲۰۱ کشور قرار گرفته؛ یعنی سرمایهگذاری خارجی در ایران طی این سال بیشتر از ۱۲۰ کشور جهان بوده است.
نقش سرمایهگذاری در تعمیق شکاف توسعه
رقابت جهانی برای جذب سرمایهگذاری خارجی وارد مرحلهای جدید شده است. اگر در گذشته سرمایهگذاری عمدتاً به سمت صنایع سنتی و بازارهای مصرف هدایت میشد، امروز هوش مصنوعی، نیمهرساناها، مراکز داده، زیرساختهای دیجیتال، مواد معدنی راهبردی و انرژیهای پاک به کانون اصلی رقابت دولتها تبدیل شدهاند.
همچنین طی این مدت سرمایهگذاری در حوزههایی مانند انرژیهای تجدیدپذیر، زیرساختها و تولید صنعتی نیز کاهش داشته است.
تحلیل منتشرشده در وبسایت مجمع جهانی اقتصاد، با استناد به یافتههای گزارش سرمایهگذاری جهانی ۲۰۲۶ سازمان تجارت و توسعه سازمان ملل متحد، ضمن تأکید بر افزایش رقابت برای جذب سرمایه، نسبت به شکلگیری «شکاف توسعه» جدید میان کشورهای توسعهیافته و کشورهای در حال توسعه هشدار میدهد.
دولتها با اتخاذ سیاستهای صنعتی، ارائه مشوقهای مالی، یارانههای هدفمند و ایجاد زیرساختهای فناورانه، تلاش میکنند سهم بیشتری از سرمایهگذاریهای جهانی را جذب کنند. این رقابت، اگرچه میتواند موجب رشد اقتصادی، انتقال فناوری، ایجاد اشتغال و افزایش بهرهوری شود، اما در صورت نبود همکاری بینالمللی، ممکن است فرصتهای توسعه را تنها در اختیار تعداد محدودی از اقتصادهای پیشرفته قرار دهد.
بیشترین سرمایهگذاری در کدام کشورها بوده است؟
اما در بررسی کشورهایی که بیشترین میزان سرمایه را جذب کردهاند برای چهاردهمین سال متوالی آمریکا در صدر جدول قرار گرفته و پس از آن کانادا و ژاپن قرار دارند که ژاپن در سال جاری میلادی در قیاس با سال قبل یک پله پیشرفت داشته و از رده چهارم جدول به جایگاه سوم ارتقا یافته است.
چین نیز با دو پله پیشرفت رتبه چهارم را به خود اختصاص داده و آلمان در رده پنجم قرار گرفته است. اما بریتانیا در حالی رتبه ششم جدول را به خود اختصاص داده که تا سال گذشته میلادی در رده سوم جدول قرار داشته است. فرانسه با حفظ جایگاه قبلی خود همچنان رتبه هفتم را دارد و سنگاپور با پیشرفتی قابل توجه از رتبه ۱۵ سال ۲۰۲۵ به جایگاه هشتم رسیده است.
امارات نیز در این مدت جایگاه نهم جدول را برای خود حفظ کرده و عربستان صعوی با سه پله ارتقا در رتبه ۱۰ این جدول قرار گرفته است.
کره جنوبی، استرالیا، ایتالیا و سوئیس در ردههای بعدی این جدول قرار دارند.
نکته مهم آنکه آسیا برای اولین بار در ۱۳ سال گذشته بیشترین سهم را از بازارهای رتبهبندی شده به خود اختصاص داده و بطور معمول بازارهای توسعهیافته هنوز هم غالب هستند. با اینهمه چین، امارات متحده عربی و عربستان سعودی برای سومین سال متوالی در صدر رتبهبندی بازارهای نوظهور قرار دارند.
ریسکهای کلیدی بر افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی و بیثباتی سیاسی در بازارهای توسعهیافته متمرکز هستند که نگرانی سرمایهگذاران را در مورد افزایش عدم قطعیت جهانی برجسته میکند. سرمایهگذاران افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی را پیشبینی کردند و آن را یکی از محتملترین تحولاتی دانستند که در سال آینده رخ خواهد داد و به دنبال آن افزایش قیمت کالاها و بیثباتی سیاسی در یک بازار توسعهیافته رخ خواهد داد. برداشتها از بیطرفی ژئوپلیتیکی به طور فزایندهای ارزیابیهای ریسک را شکل میدهد. با این حال، به نظر میرسد سرمایهگذاران مایل به تحمل ریسک در جایی هستند که قدرت فناوری و تابآوری اقتصادی فرصت بلندمدت را ارائه میدهند.
۸۴ درصد از سرمایهگذاران میگویند که سیاست صنعتی عامل مهم دیگری است که در تصمیمگیری برای سرمایهگذاری مستقیم خارجی نقشی مهم ایفا میکند. در این میان مواردی چون توسعه زیرساختها، مشوقهای مالیاتی و یارانهها توسط سرمایهگذاران به عنوان مؤثرترین ابزارهای سیاست صنعتی در نظر گرفته میشوند،
در واقع، تجربه سالهای اخیر نشان میدهد که سرمایهگذاران بینالمللی بیش از آنکه صرفاً به مشوقهای مالی توجه کنند، به امنیت حقوقی، پیشبینیپذیری نظام حقوقی، ثبات سیاستهای اقتصادی و کیفیت حکمرانی کشور میزبان اهمیت میدهند. از این رو، رقابت موفق برای جذب سرمایه، بیش از آنکه رقابتی بر سر یارانهها باشد، رقابتی بر سر کیفیت حکمرانی و کارآمدی نهادهای عمومی است.
بر اساس گزارش آنکتاد، ایران همچنین طی سال میلادی گذشته، ۱۰۴ میلیارد دلار سرمایهگذاری در خارج انجام داده؛ این رقم برای سال پیش از آن، ۸۹ میلیارد دلار اعلام شده بود که بنابراین رشد ۱۷ درصدی داشته است.
گزارش «سرمایهگذاری جهانی ۲۰۲۶» آنکتاد نشان میدهد معیار جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی از منابع طبیعی و نیروی کار ارزان به فناوری، نوآوری و زیرساختهای دیجیتال تغییر کرده است.
نظر شما