به گزارش خبرنگار تازههای اقتصاد، مسعود وکیلینیا، مدیرعامل هلدینگ فناوری و نوآوری بانک تجارت در نشست «بازاندیشی در مدل نئوبانک در ایران» در استیج «تازههای اقتصاد» رویداد الکام بانک با اشاره به روند توسعه خدمات نئوبانکی گفت: امروز شاهد ارائه سرویسهای متنوعی در نئوبانکها هستیم که ترکیبی از خدمات بانکی و خدمات مرتبط با فضای کسبوکار است و این موضوع نشان میدهد بازار در حال حرکت به سمت مدلهای جدید ارائه خدمات مالی است.
وی افزود: یکی از موضوعات مهم در مسیر توسعه نئوبانکها، بحث استقلال آنهاست. در چارچوب فعلی، برای هر بانک دارای مجوز، یک پلتفرم دیجیتال به رسمیت شناخته میشود که بانک متولی آن را معرفی میکند؛ در حالی که در برخی کشورها، نئوبانکهایی شکل گرفتهاند که الزاماً وابسته به یک بانک سنتی نیستند و تجربههای موفقی نیز در این زمینه وجود دارد.
وکیلینیا ادامه داد: در اکوسیستم فعلی کسبوکار کشور اتفاقات خوبی در حوزه نئوبانکها رخ داده است و حتی نئوبانکهایی داریم که از نظر تنوع خدمات، گستره فعالیت و تعداد کاربران، ابعاد قابل توجهی پیدا کردهاند. با این حال، توسعه مدلهای مستقل نئوبانکی میتواند فضای جدیدی برای شکلگیری کسبوکارها و ارائه خدمات نوآورانه ایجاد کند.
نئوبانکها برای توسعه به استقلال و چابکی بیشتر نیاز دارند
مدیرعامل هلدینگ فناوری و نوآوری بانک تجارت با اشاره به موضوع تفکیک حسابها نیز گفت: این موضوع از جمله مواردی است که نیازمند طراحی سازکارهای مناسب میان بازیگران صنعت و رگولاتور است تا ضمن حفظ الزامات نظارتی، امکان توسعه مدلهای جدید کسبوکار نیز فراهم شود.
وی در ادامه بر ضرورت بازاندیشی در زیرساختهای بانکداری تأکید کرد و گفت: اگر قرار باشد نئوبانکها واقعاً بهعنوان ارائهدهندگان خدمات مستقل بانکی و مالی فعالیت کنند، باید بررسی شود که آیا ساختار فعلی کربنکینگ پاسخگوی این مدل است یا نیاز به بازطراحی زیرساختها وجود دارد.
وکیلینیا خاطرنشان کرد: فلسفه شکلگیری نئوبانکها این است که بتوانند با استقلال و چابکی بیشتر، خدمات جدید را سریعتر توسعه و عرضه کنند. بنابراین، فراهم کردن زیرساختها و چارچوبهای مناسب برای تحقق این هدف، میتواند به توسعه بیشتر اکوسیستم نئوبانکی کشور کمک کند.
وی با اشاره به حرکت بازار به سمت ارائه خدمات بانکی متناسب با گروههای مشخص مشتریان، اظهار کرد: تجربههایی مانند «دیجیکارت» که با همکاری بانک تجارت و مجموعههای دیجیتال و دیجیکالا راهاندازی شد، نشان میدهد خدمات بانکی میتواند با تمرکز بر یک بخش مشخص از بازار، هدفگذاری معین و مجموعه خدمات متناسب با همان گروه طراحی شود.
مدیرعامل هلدینگ فناوری و نوآوری بانک تجارت با بیان اینکه نئوبانکها در مدلهای بینالمللی عموماً بر اساس بازار هدف فعالیت میکنند، افزود: در این مدل ابتدا مشخص میشود که چه گروهی از مشتریان هدفگذاری شدهاند، چرا این بازار انتخاب شده و چه مدل کسبوکاری باید برای ارائه خدمات به آن طراحی شود. این رویکرد به تدریج در بازار ایران نیز در حال شکلگیری است.
وکیلینیا با تأکید بر لزوم تفکیک میان خواستههای رگولاتور و مسیر حرکت بازار گفت: باید دو موضوع را از یکدیگر جدا کرد؛ نخست اینکه رگولاتور چه الزامات و چارچوبهایی را دنبال میکند و دوم اینکه بازار در چه مسیری حرکت میکند. بازار در حال حاضر به سمت ارائه محصولات بانکی مبتنی بر سگمنتهای مشخص مشتری حرکت کرده و نمونههایی از این رویکرد نیز در بازار سرمایه شکل گرفته است.
وی با اشاره به نشانههای افزایش انعطاف در رویکردهای مقرراتی طی یک سال گذشته، اظهار کرد: به نظر میرسد بازنگری در برخی مقررات وضعشده در سالهای گذشته نیز در دستور کار قرار گرفته و امید میرود این بازنگریها رویکردی رو به جلو داشته باشد و در عین حفظ کنترل و نظارت، به توسعه بازار کمک کند.
مدیرعامل هلدینگ فناوری و نوآوری بانک تجارت با اشاره به راهبرد بانک تجارت در توسعه خدمات مبتنی بر اکوسیستم و ارائه خدمات به کسبوکارها، افزود: بانک تجارت این مسیر را در سطوح مختلف دنبال میکند و در ماههای اخیر نیز اقداماتی در این زمینه انجام شده است.
وکیلینیا ادامه داد: بخشهای مختلف بازار از جمله بیمه، بورس، بازار سرمایه، ارتباطات، کسبوکارهای خرد و حوزههای دیگر، هر یک باشگاه مشتریان و نیازمندیهای متفاوتی دارند و نمیتوان تمام این نیازها را در قالب یک محصول عمومی پاسخ داد.
به گفته وی، برای مثال نیازهای مالی و بانکی فعالان حوزه لجستیک با نیازهای سایر بخشهای اقتصادی متفاوت است و همین تفاوتها، حرکت به سمت طراحی محصولات تخصصی و متناسب با هر بخش از بازار را ضروری میکند.
مدیرعامل هلدینگ فناوری و نوآوری بانک تجارت تأکید کرد: مسیر آینده خدمات بانکی به سمت تخصصیتر شدن حرکت میکند و به نظر میرسد رگولاتور نیز در ادامه ناگزیر با این روند همراه خواهد شد؛ چراکه ارائه یک محصول واحد و عمومی برای پاسخگویی به نیازهای متنوع همه بخشهای بازار، دیگر پاسخگوی شرایط جدید اکوسیستم مالی و بانکی نیست.
نئوبانک ایرانی در بند محدودیتهای رگولاتوری
ابراهیم محمدی، مدیرعامل هلدینگ فناوری اطلاعات مهرکام، با اشاره به تفاوت مدل نئوبانک در ایران با تعاریف بینالمللی، اظهار کرد: نئوبانکها در ابتدای شکلگیری با هدف ارائه خدمات مستقل، چابکتر شدن و عرضه سریعتر سرویسهای جدید فعالیت خود را آغاز کردند، اما این مسیر در ایران با محدودیتهای مقرراتی مواجه شد.
وی با بیان اینکه در مدل فعلی، نئوبانکها باید در تعامل با بانک اصلی فعالیت کنند، افزود: در عمل، نتیجه عملکرد نئوبانک در قالب یک ترازنامه یکپارچه در بانک اصلی منعکس میشود و نئوبانکها نمیتوانند کاملاً مستقل از ساختار بانکی فعالیت کنند.
محمدی با اشاره به رویکرد مقرراتی رگولاتور گفت: در حال حاضر، الزامات موجود نئوبانکها را ملزم میکند در چارچوب یک شعبه یا واحد دیجیتال در بانک فعالیت کنند. بر این اساس، مدل پیادهسازی نئوبانک در ایران با تعریف بینالمللی آن تفاوت دارد و پلتفرمهای بانکداری دیجیتال نیز باید بر بستر هسته بانک و تحت مدیریت ریسک بانک اصلی فعالیت کنند.
مدیرعامل هلدینگ فناوری اطلاعات مهرکام ادامه داد: این ساختار در حالی است که یک پلتفرم بانکداری دیجیتال میتواند ماژولهای مختلف مورد نیاز اپلیکیشنها و حتی سوپراپلیکیشنها را برای ارائه خدمات متنوع به بخشهای مختلف جامعه فراهم کند، اما همچنان استفاده از هسته بانک و قرار گرفتن در چارچوب مدیریت ریسک بانک الزامی است.
وی با تأکید بر اینکه مسیر فعلی نئوبانکها در ایران با آنچه در دهه ۱۳۹۰ بهعنوان مدل نئوبانک مطرح میشد فاصله دارد، اظهار کرد: رویکرد رگولاتور نیز بهویژه با بخشنامههای جدید، تغییراتی داشته و مقررات موجود بر متمرکز بودن فعالیتهای بانکی در چارچوب بانک اصلی تأکید دارد.
محمدی با طرح این پرسش که آیا امکان تغییر این مدل وجود دارد، گفت: تجربههای موفقی در این زمینه وجود دارد، اما ایجاد ظرفیت برای حرکت به سمت مدلهای متفاوت، در نهایت به رویکرد قانونگذار و بانک مرکزی بستگی دارد.
مدیرعامل هلدینگ فناوری اطلاعات مهرکام در ادامه این نشست با اشاره به مدل فعالیت نئوبانکها گفت: اگر نئوبانک را موجودیتی بدانیم که خدمات مورد نیاز مشتری را براساس تجربه و نیازهای او شناسایی و ارائه میکند، این خدمات میتواند از طریق همکاری با پارتنرهای مختلف و در قالب یک پلتفرم در اختیار مشتری قرار گیرد.
وی افزود: در چنین مدلی، نئوبانک نیازهای مشتری را شناسایی کرده و با ایجاد ارتباط با مجموعههای مختلف ارائهدهنده خدمات، سرویسهای مورد نیاز را تجمیع و در اختیار مشتری قرار میدهد. از این منظر، نئوبانک یک موجودیت فناوریمحور و مشتریمحور است که تجربه مشتری را در مرکز طراحی خدمات خود قرار میدهد.
محمدی ادامه داد: نئوبانکها لزوماً محصولات عمومی برای تمام مشتریان نیستند و میتوانند برای بخش مشخصی از مشتریان یا در تعامل با کسبوکارهای مختلف شکل بگیرند. در این مدل، شناخت دقیق نیازهای مشتری و طراحی تجربه متناسب با آن اهمیت زیادی دارد و همکاری با کسبوکارهای مختلف نیز میتواند به جذب مشتری و کاهش هزینههای جذب کمک کند.
مدیرعامل هلدینگ فناوری اطلاعات مهرکام با اشاره به نقش پلتفرمهای بانکی و بانکداری باز اظهار کرد: سرویسهای بانکی میتوانند از طریق پلتفرم بانکداری باز یا پلتفرمهای بانکی در اختیار نئوبانک قرار گیرند و نئوبانک نیز با ترکیب این خدمات با سرویسهای سایر ارائهدهندگان، تجربهای متناسب با نیاز مشتری ایجاد کند.
وی با اشاره به وضعیت تعریف نئوبانک در کشور گفت: باید میان یک اپلیکیشن بانکی و یک نئوبانک واقعی تفاوت قائل شد. صرف اینکه یک اپلیکیشن از نظر فنی ظاهر و خدمات یک نئوبانک را داشته باشد، بهتنهایی برای تعریف آن بهعنوان نئوبانک کافی نیست.
محمدی افزود: در یک مدل کاملتر، نئوبانک باید بتواند علاوه بر ارائه خدمات دیجیتال، ساختار مشخصی برای مدیریت ریسک، رعایت الزامات و مقررات، مدیریت نقدینگی و کنترل فعالیتهای خود داشته باشد. این ویژگیها، نئوبانک را از یک کانال دیجیتال برای ارائه خدمات بانکی متمایز میکند.
وی در ادامه بر ضرورت توسعه مدلهای جدید بانکداری تأکید کرد و گفت: آینده نئوبانکها میتواند بر پایه موجودیتهای فناوریمحوری شکل بگیرد که با استفاده از زیرساختهای بانکی، بانکداری باز و همکاری با کسبوکارهای مختلف، خدمات متناسب و شخصیسازیشدهای را به گروههای مختلف مشتریان ارائه میکنند.
مدل کسبوکار و فناوریمحوری، دو مؤلفه کلیدی نئوبانکهاست
توحید علوی، معاون توسعه کسبوکار هلدینگ جهان پارس بانک ایرانزمین در این نشست با اشاره به تجربه این بانک در توسعه خدمات دیجیتال گفت: بخشی از دیدگاههای مطرحشده در این نشست، حاصل تجربه زیسته ما در بانک ایرانزمین است؛ چراکه این بانک در برخی حوزهها مسیرهایی را تجربه کرده که شاید در مقاطعی سایر بانکها کمتر وارد آن شده بودند.
وی با اشاره به مدل همکاری بانک ایرانزمین با پلتفرمهای دارای جامعه مشتریان افزود: یکی از اقداماتی که در این مسیر به کاهش هزینه جذب و ورود مشتری کمک کرد، انتخاب شرکایی بود که خود دارای جامعه مشتریان بودند و میتوانستند این مشتریان را وارد پلتفرم بانکی کنند. در نتیجه، هزینه جذب مشتری نسبت به مدلهای متعارف نئوبانکی به شکل قابل توجهی کاهش پیدا کرد.
علوی ادامه داد: تجربه ما نشان داد که با استفاده از این مدل همکاری، هزینه جذب مشتری میتواند به میزان چشمگیری کاهش پیدا کند و در برخی موارد به حدود یکدهم یا حتی یکبیستم هزینههای متعارف برسد. این موضوع نشان میدهد انتخاب مدل کسبوکار و کانال جذب مشتری، در اقتصاد نئوبانک اهمیت بالایی دارد.
معاون توسعه کسبوکار هلدینگ جهان پارس بانک ایرانزمین با تأکید بر ضرورت تعریف دقیق نئوبانک گفت: یکی از موضوعاتی که باید در صنعت مورد توجه قرار گیرد، تفاوت میان بانک دیجیتال و نئوبانک است. تعاریف مختلفی از این دو مفهوم وجود دارد و لازم است ویژگیهای مشخصی برای تفکیک آنها در نظر گرفته شود.
وی افزود: نئوبانک را میتوان یک نهاد فناوریمحور دانست که خدمات بانکی یا مالی را به شکل دیجیتال ارائه میکند و لزوماً ساختار مالکیتی یکسانی با بانکهای سنتی ندارد. بنابراین، صرفاً سهامدار بودن یا نبودن یک بانک نمیتواند معیار اصلی برای تعریف نئوبانک باشد.
علوی ادامه داد: در تعریف نئوبانک باید چند ویژگی مورد توجه قرار گیرد؛ نخست اینکه نئوبانک باید یک نهاد مستقل و فناوریمحور باشد. این استقلال لزوماً به معنای نداشتن سهامدار بانکی نیست و ممکن است یک بانک مالک تمام یا بخشی از آن باشد. ویژگی دوم، دیجیتالمحور و اصطلاحاً «دیجیتالفرست» بودن است و ویژگی دیگر نیز به نوع چارچوب فعالیت و خدماتی بازمیگردد که ارائه میکند.
وی تأکید کرد: در نهایت، نئوبانک صرفاً یک نسخه دیجیتال از بانک سنتی نیست، بلکه باید بر پایه فناوری، مدل کسبوکار و تجربه دیجیتال متفاوت شکل بگیرد. تجربه بانک ایرانزمین نیز نشان داده است که ترکیب همکاری با بازیگران فناوری و استفاده از جامعه مشتریان آنها میتواند به توسعه این مدل و کاهش هزینههای جذب مشتری کمک کند.
معاون توسعه کسبوکار هلدینگ جهان پارس بانک ایران زمین در ادامه این نشست با اشاره به تجربه توسعه خدمات بانکی و همکاری با شرکای مختلف، اظهار کرد: آنچه در لایه زیرساخت و هسته بانکی اتفاق میافتد، لزوماً همان چیزی نیست که مشتری یا شریک تجاری در نهایت مشاهده میکند و در پروژههای مختلف میتوان خدمات بانکی و غیربانکی را با یکدیگر ترکیب کرد.
وی با طرح این پرسش که استقلال نئوبانک دقیقاً چه معنایی دارد، افزود: استفاده از مدلهای جدید بانکی میتواند در بخشهایی هزینهها را کاهش دهد و در بخشهایی دیگر سرعت ارائه خدمات و فرایند جذب مشتری را افزایش دهد، اما در کنار این مزایا باید به چالشها و ریسکهای این مدل نیز توجه داشت.
علوی با اشاره به همکاری بانکها با شرکای غیربانکی گفت: بسیاری از شرکای اکوسیستم، اگرچه ممکن است در حوزه فناوری فعال باشند، اما الزاماً دانش و تجربه بانکداری ندارند و نمیتوان بدون در نظر گرفتن ملاحظات نظارتی و ریسکهای موجود، اختیارات گسترده بانکی در اختیار آنها قرار داد.
معاون توسعه کسبوکار هلدینگ جهان پارس بانک ایران زمین ادامه داد: باید در بحث استقلال نئوبانکها به ظرفیت و توانمندی مجموعههایی که قرار است چنین نقشی را بر عهده بگیرند نیز توجه شود؛ چراکه استقلال بیشتر، مسئولیت و ریسک بیشتری را نیز به همراه دارد.
وی با اشاره به تجربه صدور مجوز برای اپراتورهای مجازی در سالهای گذشته، اظهار کرد: در مقطعی تب صدور این مجوزها شکل گرفت و تعداد قابلتوجهی مجوز صادر شد یا در مسیر صدور قرار گرفت، اما پس از گذشت حدود یک دهه، باید بررسی کرد که آیا همه این ساختارها و مجوزها به اندازه ظرفیت واقعی بازار مورد نیاز بودهاند یا خیر.
علوی با مقایسه این موضوع با وضعیت شبکه بانکی افزود: امروز نیز با وجود حدود ۲۹ تا ۳۰ بانک در کشور، این پرسش مطرح است که اقتصاد کشور تا چه اندازه ظرفیت این تعداد نهاد و ساختار مستقل را دارد و آیا افزایش تعداد بازیگران، بهتنهایی میتواند مسائل اساسی نظام بانکی را حل کند.
وی تأکید کرد: همین ملاحظه درباره نئوبانکها نیز وجود دارد؛ اگر مجموعهای بخواهد با دریافت مجوز مستقل از بانک مرکزی وارد این حوزه شود، باید پیش از هر چیز توانمندی آن مجموعه و همچنین ظرفیت بازار برای پذیرش یک بازیگر جدید مورد ارزیابی قرار گیرد.
به گفته معاون توسعه کسبوکار هلدینگ جهان پارس بانک ایران زمین، بسیاری از خدماتی که مشتریان امروز انتظار دارند، میتواند در چارچوب ساختارهای فعلی و با همکاری میان بانکها و شرکای اکوسیستم ارائه شود، هرچند این مدل نیز در بخشهایی با محدودیتها و چالشهای خاص خود روبهرو است.
علوی در بخش پایانی این نشست با اشاره به چالشهای مدل درآمدی نئوبانکها گفت: یکی از چالشهای اصلی در این حوزه، طراحی مدل درآمدی است. در بازارهای خارج از ایران، بخش قابلتوجهی از درآمد نئوبانکها از محل کارمزد خدمات بانکی تأمین میشود و این مدل در ساختار بازار آنها شکل گرفته است.
وی افزود: در ایران، مدلهای موجود نئوبانکی بیشتر بر جذب منابع و رسوب حسابها متمرکز هستند. در این مدل، منابعی که از طریق یک کانال یا پارتنر جذب میشود، در حسابهای مشتریان قرار گرفته و از محل رسوب منابع، درآمد ایجاد میشود که بخشی از آن میتواند با پارتنر تقسیم شود.
علوی ادامه داد: یکی از مسیرهای توسعه نئوبانکها، حرکت به سمت مدلهای تخصصی و تمرکز بر بازارهای مشخص است. نئوبانک میتواند برای یک بازار ویژه طراحی شود و خدمات و تجربه مشتری نیز متناسب با نیازهای همان بازار شخصیسازی شود.
معاون توسعه کسبوکار هلدینگ جهان پارس بانک ایران زمین اظهار کرد: تخصصی شدن نئوبانکها این امکان را ایجاد میکند که در کنار خدمات بانکی، خدمات دیگری نیز متناسب با نیاز آن بازار ارائه شود و در نتیجه، جریانهای درآمدی جدیدی شکل بگیرد.
وی افزود: برای مثال، در مدلهایی که خدمات یک صنعت یا پلتفرم تخصصی با خدمات بانکی ترکیب میشود، میتوان علاوه بر درآمدهای بانکی، جریانهای درآمدی غیربانکی نیز تعریف کرد.
علوی در پایان گفت: در شرایط فعلی، جذب منابع و رسوب حسابها همچنان یکی از محورهای اصلی مدل درآمدی نئوبانکهاست، اما توسعه این مدل در آینده نیازمند ایجاد و تقویت جریانهای درآمدی متنوعتر است.
نظر شما