به گزارش خبرنگار تازه های اقتصاد؛ پنل تخصصی «سامانه حسام و ساماندهی حسابهای بانکی» در استیج «تازههای اقتصاد» در بیستونهمین نمایشگاه بینالمللی الکترونیک، کامپیوتر و تجارت الکترونیک (الکامپ) برگزار شد. در این نشست، مسئولان ارشد بانک مرکزی و کارشناسان حوزه پرداخت، از ظرفیتهای سامانه «حسام» برای افزایش دقت دادههای موجود در سامانه «سیاح» و ایجاد بستری برای شهروندان جهت مدیریت، ساماندهی و تعیین تکلیف حسابهای بانکی خود خبر دادند. در این پنل، سازوکار فنی برچسبهای هفتگانه حسام، فرآیند انتقال مانده حسابها به «حساب پایه» و مهلتهای زمانی بانکها برای پاسخگویی به درخواستهای مشتریان مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
علیاکبر یحییپور، معاون اداره مهندسی نرمافزار بانک مرکزی، با تشریح روند ایجاد سامانههای متمرکز اطلاعات حسابهای بانکی، اظهار کرد: سامانه «سیاح» بهعنوان نخستین سامانه متمرکز، اطلاعات حسابهای همه اشخاص حقیقی و حقوقی در شبکه بانکی را در بانک مرکزی متمرکز کرده است.
وی افزود: در مرحله نخست، اطلاعات حسابها از کل شبکه بانکی استخراج و در سامانه سیاح متمرکز شد. پس از آن نیز قواعد و سیاستهایی برای افتتاح حسابهای جدید در نظر گرفته شد تا کنترلهایی که بانکها و مؤسسات اعتباری پیش از افتتاح حساب انجام میدهند، بهصورت مضاعف در سامانه سیاح نیز بررسی شود.
یحییپور ادامه داد: پس از انجام این کنترلها، یک کد رهگیری برای بانک متقاضی افتتاح حساب ارسال میشود. دریافت این کد به این معناست که کنترلهای مربوط به شخص و بانک عامل انجام شده و مانعی برای افتتاح حساب جدید وجود ندارد.
معاون اداره مهندسی نرمافزار بانک مرکزی با اشاره به کاربرد سامانه سیاح در راهاندازی سامانه حسام گفت: سامانه سیاح در واقع پایگاه متمرکز اطلاعاتی است که قرار است بخشی از اطلاعات آن در سامانه حسام در اختیار شهروندان قرار گیرد.
وی توضیح داد: هنگامی که درخواست یک شهروند از طریق بانک مرکزی به شبکه بانکی و بانک عامل مربوطه منتقل میشود، نتیجه اقدامات بانک عامل باید در قالب برچسبهای مشخص دوباره در سامانه بانک مرکزی ثبت شود تا امکان ارائه خدمت در سامانه حسام فراهم شود.
یحییپور خاطرنشان کرد: برای آغاز به کار سامانه حسام برای شهروندان، در گام نخست باید اطلاعات حسابهای آنها از سامانه سیاح استخراج و در اختیار سامانه حسام قرار گیرد تا شهروندان بتوانند خدمات مربوط به حسابهای بانکی خود را از طریق این سامانه دریافت و پیگیری کنند.
معاون اداره مهندسی نرمافزار بانک مرکزی، با اشاره به اطلاعات حسابهای اجارهای در سامانه سیاح، گفت: با استفاده از بازخورد مستقیمی که از خود شهروندان دریافت میکنیم، لازم است توضیحی درباره مغایرتهای موجود در سامانه سیاح ارائه شود.
وی افزود: سامانه سیاح در سال ۱۳۹۹ در بانک مرکزی ایجاد شد، اما سابقه افتتاح حساب در شبکه بانکی به مراتب طولانیتر است. از سوی دیگر، در سالهای گذشته به دلیل ادغام بانکها و مؤسسات مختلف، بخشی از اطلاعات حسابها از مؤسسات و مجموعههایی وارد شبکه بانکی شده که زیرساختهای لازم برای احراز هویت مشتریان را در اختیار نداشتند.
یحییپور ادامه داد: حتی زیرساخت متمرکز احراز هویت، یعنی سامانه نهاب، در سال ۱۳۹۴ ایجاد شد و بنابراین بخشی از مغایرتهایی که امروز در سامانه سیاح مشاهده میشود، مربوط به حسابهای قدیمی است که در یک مؤسسه قرضالحسنه یا مجموعهای دیگر ایجاد شده و پس از ادغام وارد شبکه بانکی شدهاند، اما امکان دسترسی به صاحب حساب وجود ندارد.
معاون اداره مهندسی نرمافزار بانک مرکزی گفت: بخش دیگری از این مغایرتها نیز ناشی از اشتباهاتی است که ممکن است کاربران شعب هنگام ثبت اطلاعات مشتریان مرتکب شده باشند. بنابراین، دو عامل اصلی مغایرتهای موجود در سامانه سیاح، حسابهای قدیمی ناشی از ادغام مؤسسات و بانکها و خطاهای ثبت اطلاعات توسط کاربران شعب است.
یحییپور درباره محدودیت تعداد حسابهای جاری نیز اظهار کرد: اگر منظور حساب قرضالحسنه جاری دارای دستهچک نزد یک بانک باشد، قانون از گذشته محدودیتهایی در این زمینه داشته و افراد نمیتوانند بیش از تعداد مشخصی از این حسابها را داشته باشند. با توجه به محدودیت سقف تعداد حساب، در مواردی لازم است درباره بستن برخی حسابها تصمیمگیری شود.
معاون اداره مهندسی نرمافزار بانک مرکزی در پاسخ به پرسشی درباره امکان مشاهده سوابق حسابهای قدیمی و بستهشده گفت: در سامانه هوشمندی که در خود بانک مرکزی ایجاد شده، چندین سال است این خدمت در اختیار شهروندان قرار دارد و افراد میتوانند اطلاعات همه حسابهای خود را مشاهده کنند.
اجرای محدودیتهای سامانه «حسام» فعلاً مانعی برای دریافت تسهیلات و افتتاح حساب نیست
یحییپور، در پاسخ به پرسشی درباره احتمال ایجاد محدودیت برای مشتریانی که حسابهایشان تعیین تکلیف نشده است، گفت: اجرای مرحله محدودیتها و مانور عملیاتی سامانه فعلاً به دو سال آینده موکول شده و پس از آن نیز اجرای کامل طرح منوط به اعلام آمادگی حوزه تنظیمگری و نظارت بانک مرکزی خواهد بود.
او افزود: بنابراین در شرایط فعلی، تا زمانی که معاونت تنظیمگری بانک مرکزی محدودیتی اعلام نکرده باشد، تعیین تکلیف حسابها مانعی برای دریافت تسهیلات یا افتتاح حساب جدید ایجاد نمیکند. تنها در مورد حسابهایی که بانک آنها را باطل اعلام کرده، مشتری در صورت نیاز میتواند به بانک مراجعه و وضعیت حساب خود را تعیین تکلیف کند.
یحییپور همچنین درباره تأثیر ساماندهی حسابها بر منابع بانکها گفت: این نگرانی در جلسات بانک مرکزی با شبکه بانکی طی یک سال گذشته مطرح شده است که با بسته شدن حسابهای مازاد، منابع ممکن است از یک بانک خارج و در بانک دیگری متمرکز شود. با این حال، بررسیهای حوزه تنظیمگری و نظارت و بازخورد دریافتشده از شبکه بانکی نشان میدهد انتظار نمیرود انتقال منابع بهصورت معنادار به سمت یک بانک خاص انجام شود؛ چراکه افراد میتوانند حساب پایه خود را در بانکهای مختلف انتخاب کنند.
یحییپور، درباره نمایش حسابهای بستهشده در سامانه حسام گفت: اگر حسابی بسته شده باشد و مدت زیادی از بسته شدن آن گذشته باشد، همچنان آن را در سامانه به شهروند نمایش میدهیم؛ چراکه برای فرد امکان انجام هیچ اقدامی روی آن حساب وجود ندارد و از این بابت مشکلی ایجاد نمیشود.
وی افزود: اگر حساب بستهشده را نمایش ندهیم، ممکن است فرد هنگام مشاهده فهرست حسابهای خود متوجه وجود آن نشود و در ادامه درخواستی درباره آن ثبت کند که این درخواست باید برای بانک ارسال شود و بانک نیز ۱۰ روز فرصت بررسی خواهد داشت. بنابراین، نمایش حسابهای بستهشده از ابتدا مانع ایجاد چنین فرایندی میشود.
انتقال حسابهای بانک آینده به بانک ملی، تا زمان مصرف دستهچک ادامه دارد
معاون اداره مهندسی نرمافزار بانک مرکزی، درباره وضعیت حسابهای جاری و دستهچکهای مشتریان بانک آینده پس از انتقال به بانک ملی اظهار کرد: در جریان جلسات مربوط به فرایند گزیر بانک آینده، مقرر شد حسابهای جاری دارای دستهچک تا زمانی که آخرین برگ دستهچک آنها مصرف شود، به فعالیت خود ادامه دهند.
وی افزود: پس از اتمام برگهای دستهچک، مشتری باید تصمیم بگیرد که حساب منتقلشده از بانک آینده را حفظ کند یا از حساب جاری دیگری که پیش از این در بانک ملی داشته است، استفاده کند.
یحییپور همچنین در پاسخ به پرسشی درباره اینکه آیا ساماندهی حسابهای بانکی و تمرکز سپردهها در یک بانک میتواند ریسک سپردهگذاران یا ثبات مالی را تحت تأثیر قرار دهد، گفت: این موضوع در بانک مرکزی بررسی شده و بر اساس بررسیهای انجامشده، انتظار نمیرود منابع به شکل معناداری به سمت یک بانک خاص منتقل شود.
معاون اداره مهندسی نرمافزار بانک مرکزی توضیح داد: در سامانه حسام، دو فرایند همزمان دنبال میشود؛ نخست تعیین تکلیف و بستن حسابهای مازاد و دوم اعلام حساب پایه از سوی مشتری. در صورت بسته شدن حساب، موجودی آن به حساب پایه مشتری منتقل خواهد شد؛ بنابراین الزاماً به معنای تمرکز منابع در یک بانک خاص نیست.
وی در ادامه با اشاره به یکی از چالشهای اجرایی این فرایند گفت: موضوع کارمزد حسابهایی که هنگام بستن موجودی کافی برای پرداخت کارمزد ندارند نیز در حوزه تخصصی بانک مرکزی بررسی شده و برای آن راهکار در نظر گرفته شده است.
سامانه «حسام» برای افزایش دقت اطلاعات حسابهای بانکی ایجاد شده است
معصومه رضاییجم، متخصص پایگاه داده اداره مهندسی نرمافزار بانک مرکزی، با تشریح روند شکلگیری و توسعه سامانه «سیاح» گفت: این سامانه بهعنوان سامانه متمرکز اطلاعات حسابهای اشخاص در بانک مرکزی، از سال ۱۳۹۹ آغاز به کار کرد و در سال ۱۴۰۰ اطلاعات حسابها مجدداً توسط شبکه بانکی ارسال و پالایش شد.
به گفته او، تا سال ۱۴۰۳ بانکها امکان اصلاح سیستمی اطلاعات حسابها و ویرایش مشخصات صاحب حساب را داشتند، اما پس از آن، با تصمیم اداره مبارزه با پولشویی و حوزه نظارت بانک مرکزی، این دسترسی غیرفعال شد و اصلاح اطلاعات تنها پس از تأیید واحد مبارزه با پولشویی بانک و بانک مرکزی و بهصورت غیرسیستمی امکانپذیر است.
رضاییجم افزود: با وجود پالایشهای متعدد، اطلاعات حسابهای اشخاص همچنان نیازمند بررسی دورهای است و سامانه «حسام» بهعنوان راهکار جدید بانک مرکزی برای افزایش دقت دادههای موجود در سیاح ایجاد شده است.
او با اشاره به کاربردهای سیاح گفت: این سامانه برای استعلامهای مرتبط با دستورپرداختهای «سامان» و «پایا»، تطبیق شماره ملی با شماره حساب و ارائه خدمات به دستگاههای اجرایی، شبکه بانکی و شرکتهای خصوصی مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین سازمان امور استخدامی ماهانه اطلاعات حدود ۶ میلیون نفر را از طریق سیاح استعلام میکند تا امکان واریز حقوق آنها فراهم شود.
رضاییجم ادامه داد: در فرآیند اجرای سامانه «حساب» نیز اطلاعات حسابهای افراد از سیاح استعلام میشود و برچسبهای تأییدشده توسط شبکه بانکی در این سامانه ثبت و دستورات مرتبط با حسابها بر اساس آن اعمال میشود. همچنین استعلامهایی مانند تعداد حسابهای هر فرد و شماره شبای حساب پایه نیز از طریق سیاح انجام میشود.
در ادامه، رضاییجم، درباره برچسبهای سامانه «حسام» توضیح داد و گفت: این برچسبها نشاندهنده درخواست شهروندان برای تعیین تکلیف حسابهای بانکی است و پس از ثبت درخواست، به شبکه بانکی ارجاع داده میشود.
به گفته رضاییجم، یکی از این موارد «حساب دارای تعهد» است؛ حسابی که به دلیل تعهداتی مانند پرداخت اقساط تسهیلات یا وجود دستهچک، امکان بستن آن وجود ندارد. «حساب موردنیاز» نیز برای حسابی در نظر گرفته شده که فرد برای دریافت حقوق، یارانه یا خدمات مشابه از آن استفاده میکند.
وی افزود: در صورت درخواست مشتری برای بستن حساب، برچسب «بستهشده» برای آن ثبت میشود و پس از بستن حساب، مانده آن از طریق شبکه بانکی به «حساب پایه» فرد منتقل خواهد شد. حساب پایه، حسابی است که فرد بهعنوان حساب اصلی خود معرفی میکند تا مانده سایر حسابهای بستهشده به آن واریز شود.
رضاییجم «تعیین تکلیفنشده» را یکی دیگر از برچسبها عنوان کرد و گفت: این برچسب به حسابهایی اختصاص مییابد که پس از رفع تعهد، مانند پایان اقساط تسهیلات یا بازگشت تمام برگههای دستهچک، دیگر مانع قانونی برای بستن آنها وجود ندارد.
به گفته او، دو برچسب دیگر نیز برای تکمیل اطلاعات سامانه در نظر گرفته شده است؛ «بدون هویت مشخص» برای حسابی که در سیاح به نام فرد ثبت شده، اما او مالکیت آن را تأیید نمیکند، و «ثبتنشده در سیاح» برای حسابی که فرد از آن استفاده میکند، اما اطلاعات آن در سامانه سیاح وجود ندارد. در این موارد، اطلاعات برای بررسی به بانک عامل اعلام میشود تا در صورت وجود نقص، دادههای سیاح تکمیل شود. این هفت برچسب، دستهبندیهای اصلی سامانه حسام هستند که شهروندان میتوانند حسابهای خود را بر اساس وضعیت آنها تعیین تکلیف کنند.
حسابهای بستهشده، «شاخههای خشک» درخت حسابهای بانکی هستند
معصومه رضاییجم، متخصص پایگاه داده اداره مهندسی نرمافزار بانک مرکزی، با اشاره به فرایند ساماندهی حسابهای بانکی گفت: حسابهای بستهشده اصطلاحاً «شاخههای خشک» درخت حسابهای بانکی هستند و اصولاً افراد از آنها استفاده نمیکنند یا موجودی بسیار کمی دارند.
وی افزود: از این بابت چالش زیادی وجود ندارد که منابع از بانک خارج شود و این موضوع ممکن است برای شبکه بانکی منفعت داشته باشد. به همین دلیل، خود بانکها نیز با این پروژه همراه شدهاند تا هزینهای که شبکه بانکی بابت نگهداری حسابهایی که سالها شهروندان به آنها مراجعه نکردهاند و موجودی نداشتهاند، از دوش شبکه بانکی برداشته شود.
رضاییجم تأکید کرد: در نتیجه اجرای این فرایند، این حسابها شناسایی و بسته میشوند.
شهروندان میتوانند حسابهای بانکی خود را در سامانه حسام ساماندهی کنند
مجید وزیرپور ارانی، رئیس گروه چکاوک سیستمهای ملی پرداخت، با تشریح نحوه فعالیت سامانه حسام، اظهار کرد: این سامانه از دو نرمافزار تشکیل شده که یکی از آنها در اختیار شهروندان و دیگری در اختیار بانکها قرار میگیرد.
وی افزود: هر شهروند با استفاده از احراز هویت دولت هوشمند و با سطح احراز هویت سه میتواند وارد بخش مشتریان سامانه شود. پس از ورود، اطلاعات تمامی حسابهای فرد از سامانه سیاح دریافت و به او نمایش داده میشود؛ این اطلاعات شامل حسابهای ارزی و مشترک نیز خواهد بود، اما امکان ثبت درخواست در سامانه صرفاً برای حسابهای ریالی حقیقی، غیرتجاری و غیرمسدود وجود دارد.
وزیرپور ارانی ادامه داد: با توجه به سوءاستفادههایی که در گذشته از کد ملی افرادی که از وجود حسابهای بانکی به نام خود اطلاع نداشتند صورت گرفته است، تمامی شهروندان بالای ۱۸ سال میتوانند کاربر سامانه حسام باشند، حتی اگر تاکنون به بانکی برای افتتاح حساب مراجعه نکرده باشند.
رئیس گروه چکاوک سیستمهای ملی پرداخت گفت: یکی از امکانات سامانه این است که اگر فرد حسابی به نام خود مشاهده کند که متعلق به او نیست، میتواند درخواست بررسی و تعیین تکلیف آن را ثبت کند. در صورتی که این حساب فاقد تعهد باشد، بسته خواهد شد و فرد دیگر مسئولیت حقوقی و قانونی آن حساب را برعهده نخواهد داشت.
وی با اشاره به امکان ساماندهی حسابهای موجود اظهار کرد: شهروندان پس از ورود به سامانه میتوانند حسابهایی را که نیاز دارند مشخص کنند و حسابهایی را که به دلیل وجود تعهداتی مانند دریافت دستهچک یا تسهیلات بانکی نمیتوانند ببندند، شناسایی کنند.
وزیرپور ارانی درباره سازوکار بستن حسابها توضیح داد: اگر حسابی دارای مانده باشد، شهروند میتواند آن را بهعنوان «حساب پایه» خود تعریف کند. مانده حسابی که درخواست بستن آن ثبت شده، به حساب پایه منتقل میشود و فرد میتواند درخواست مسدود یا بستن آن حساب را ثبت کند. البته حسابهایی که دارای تعهد هستند تا زمان رفع تعهد، امکان بسته شدن نخواهند داشت و بانکها پس از پایان تعهد، مکلف به بستن حساب خواهند بود.
وی افزود: پس از ثبت نهایی درخواست، شهروند ۴۸ ساعت فرصت دارد تغییرات لازم را اعمال کند. پس از این مهلت، درخواست قطعی تلقی شده و برای بانک مربوطه ارسال میشود.
رئیس گروه چکاوک سیستمهای ملی پرداخت ادامه داد: در این مرحله نرمافزار مربوط به بانکها وارد عمل میشود و بانکها درخواستهای ثبتشده را مشاهده و بررسی میکنند. ابتدا وضعیت حساب پایه تعیین تکلیف میشود و پس از مشخص شدن حساب پایه، به سایر درخواستهای شهروند رسیدگی خواهد شد. اگر در تعیین حساب پایه مشکلی ایجاد شود، سایر درخواستها نیز لغو شده و فرد باید مجدداً نسبت به تعیین تکلیف حساب پایه خود اقدام کند.
وزیرپور ارانی در پایان گفت: بر اساس مهلتهای تعیینشده از سوی اداره مبارزه با پولشویی، بانکها سه روز فرصت دارند حساب پایه را مشخص کنند و درخواستهای مربوط به سایر حسابها نیز باید حداکثر ظرف ۱۰ روز از سوی بانکها بررسی و تعیین تکلیف شود. برای پیگیری این موضوع نیز گزارشهایی در سامانه حسام پیشبینی شده تا امکان نظارت و پیگیری عملکرد بانکها و تسریع در رسیدگی به درخواستها فراهم شود.
وی در ادامه با اشاره به احتمال افزایش حجم درخواستها در سامانه حسام، گفت: با توجه به نوع و گسترش درخواستهایی که از سوی مشتریان بانکها میتواند به سامانه سرازیر شود، همواره این خطر وجود دارد که بار سنگینی به سامانه وارد شود. البته این بار را میتوان بهصورت نرمافزاری کنترل کرد و اجازه نداد حجم بسیار زیادی از کاربران بهصورت همزمان وارد سامانه شوند.
وی افزود: توصیه ما به شهروندان این است که برای تعیین تکلیف حسابهای خود عجله نکنند. بهویژه افرادی که تعداد حسابهای زیادی دارند، بهتر است در مرحله ورود به سامانه نسبت به تعیین تکلیف حسابهای خود اقدام کنند.
وزیرپور ارانی ادامه داد: میانگین تعداد حسابهای افراد در زمان ورود به سامانه، بیش از ۵۰ حساب بوده است، اما طبق صحبتی که با اداره مبارزه با پولشویی داشتهایم، برای رسیدگی به این حسابها دو سال زمان در نظر گرفته شده و بنابراین ضرورتی برای مراجعه فوری شهروندان وجود ندارد.
رئیس گروه چکاوک سیستمهای ملی پرداخت گفت: البته محدودیتهایی در برخی بانکها اعمال شده و ممکن است افرادی که برای دریافت تسهیلات مراجعه میکنند، با این موضوع مواجه شوند. با این حال، اگر میانگین تعداد حسابهای افراد جامعه را در نظر بگیریم، هر فرد بهطور متوسط حدود پنج حساب دارد و برای چنین افرادی شاید مراجعه فوری ضرورت نداشته باشد.
وی تأکید کرد: افرادی که تعداد حسابهای آنها بالاست، بهعنوان مثال بیش از ۳۰، ۴۰ یا ۵۰ حساب دارند، بهتر است برای تعیین تکلیف حسابهای خود اقدام کنند تا هم میانگین تعداد حسابهای کشور کاهش پیدا کند و هم از ایجاد بحران ترافیکی برای سامانه حسام جلوگیری شود.
نظر شما