ناصر کاظمی، کارشناس اقتصاد اسلامی در گفت‌وگو با خبرنگار تازه‌های اقتصاد با اشاره به فاصله نظام بانکی کشور با اهداف بانکداری اسلامی اظهار کرد: شرایط فعلی نظام بانکی با وضعیت ایده‌آل موردنظر احکام اسلامی فاصله دارد و باید بررسی شود که مردم، تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی تا چه اندازه از عملکرد بانک‌ها و امکان دریافت تسهیلات رضایت دارند.

وی افزود: یکی از اهداف اصلی در زمان تدوین قانون بانکداری بدون ربا این بود که نظام بانکی از الگوی سنتی دریافت و پرداخت بهره فاصله گرفته و منابع بانکی را به سمت فعالیت‌های واقعی اقتصادی و بازار کالا و خدمات هدایت کند، اما این هدف در عمل به‌طور کامل محقق نشده است.

کاظمی ادامه داد: اجرای واقعی عقود اسلامی نیازمند آن است که بانک‌ها ظرفیت‌های کارشناسی برای ده‌ها هزار صنوف کالا و خدمات و نیازهای جامعه و همچنین تمهیدات و بستر کافی برای اصالت بخشیدن به خرید و فروش و مشارکت و اجاره فعالیت اقتصادی متقاضیان تسهیلات را داشته تا به‌صورت دقیق کارشناسی کنند. برای مثال، در حوزه‌های تولید، کشاورزی، ساختمان و خدمات باید مشخص شود منابع بانکی دقیقاً در چه فعالیتی به کار گرفته می‌شود. این فرآیند در عمل به شکل مطلوب انجام نشده و همین مسئله یکی از مشکلات اساسی نظام بانکی کشور است.

این کارشناس اقتصاد اسلامی با بیان اینکه قانون موجود در برخی بخش‌ها قابلیت اجرای مطلوب را ندارد، گفت: اگر قرار باشد بانکداری اسلامی به اهداف خود برسد، باید ارتباط میان منابع بانکی و فعالیت واقعی اقتصادی تقویت شود. در غیر این صورت، قراردادهای بانکی صرفاً روی کاغذ اسلامی خواهند بود و در عمل تفاوت چندانی با شیوه‌های متعارف تأمین مالی نخواهند داشت.

وی در ادامه درباره ظرفیت بانکداری اسلامی برای مقابله با محدودیت‌های ناشی از تحریم اظهار کرد: تحریم‌ها طی سال‌های گذشته محدودیت‌های جدی برای ارتباط بانکی ایران ایجاد کرده‌اند و حتی با افزایش فشارهای تحریمی ایران موفق شده است تا از این موانع به خوبی عبور و در عرصه‌های مختلف توفیقات شگفتانه‌ای هم داشته است؛ لذا بلوف جدید ترامپ بیشتر از ایران، متوجه کشورهای مقصد در تجارت با ایران است و اینبار آن کشورها را مورد تهدید و تحریم قرار داده است که باز مثل گذشته مضحکه خواهد شد.

کاظمی افزود: با این حال، ایران می‌تواند از ظرفیت کشورهای منطقه، چین، روسیه و کشورهای مسلمان برای توسعه روابط مالی و بانکی استفاده کند.

به گفته وی، تجربه ارائه خدمات بانکی به زائران ایرانی در عراق نشان داد که ایجاد سازکارهای بانکی میان ایران و کشورهای منطقه امکان‌پذیر است و می‌توان نمونه‌های مشابهی را در روابط با سایر کشورها نیز توسعه داد.

وی تأکید کرد: نباید تمام ظرفیت روابط اقتصادی و بانکی کشور را به اروپا و کشورهای غربی محدود کرد، بلکه کشورهای آسیایی و منطقه نیز می‌توانند بخشی از نیازهای مالی و تجاری ایران را پوشش دهند.

بانکداری اسلامی؛ نیازمند کنترل خلق نقدینگی و اصلاح توزیع تسهیلات

کاظمی در ادامه با اشاره به همکاری‌های بانکی ایران و عراق در ایام اربعین گفت: تجربه همکاری نظام بانکی ایران و عراق در ایام اربعین نمونه خوبی از ظرفیت بانک‌های دو کشور برای ایجاد سازکارهای مالی مشترک است. در این چارچوب، بانک مرکزی با هماهنگی شبکه بانکی، امکان تأمین و عرضه دینار عراق به زائران را فراهم کرده و برای هر زائر واجد شرایط تا سقف ۲۰۰ هزار دینار عراق در نظر گرفته شده است.

وی افزود: چنین تجربه‌هایی نشان می‌دهد که حتی در شرایط محدودیت‌های بین‌المللی نیز می‌توان با استفاده از ظرفیت بانک‌های کشورهای منطقه و مسلمان، سازکارهای مالی مورد نیاز مردم و فعالان اقتصادی را ایجاد کرد. همکاری‌های بانکی ایران و عراق در اربعین می‌تواند الگویی برای توسعه روابط مالی و بانکی با سایر کشورهای منطقه باشد.

کاظمی در پایان خاطرنشان کرد: بانکداری اسلامی زمانی می‌تواند به اهداف خود برسد که، نخست، شبهه بهره و ربای بانکی برطرف شود؛ دوم، مسئله خلق نقدینگی ناشی از بهره بانکی که روزانه حدود ۱۰ تا ۱۵ هزار میلیارد تومان برآورد می‌شود، مورد توجه قرار گیرد؛ سوم، فشار هزینه‌ای ناشی از نظام بانکی بر قیمت تمام‌شده تولیدکنندگان کاهش یابد و چهارم، با کاهش اختیار مفرط بانک‌ها در تخصیص منابع، توزیع تسهیلات میان فعالان اقتصادی و مردم به شکل متوازن‌تری انجام شود.