دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ - ۱۸:۲۱

آیا یالتای دیگری در راه است

منصور بیطرف
آیا یالتای دیگری در راه است

منصور بیطرف، روزنامه‌نگار، در یادداشت اختصاصی برای تازه‌های اقتصاد به بررسی ابعاد ژئوپلیتیکی نشست سه‌جانبه آمریکا، روسیه و چین و سناریوهای پیش‌روی نظم جهانی پرداخت.

در این هفته - ۲۷ و ۲۸ آبان ماه - قرار است نشست مهم سران اقتصادی اپک (سازمان همکاری اقتصادی آسیا - پاسیفیک) در شنژن چین برگزار شود. اهمیت این نشست که برخی از کارشناسان و رسانه ها آن را " یالتا ۲" نامیده اند در آن است که در اوج تنش های بین المللی روسای جمهوری سه کشور ایالات متحده، روسیه و چین، برای اولین بار در تاریخ دیدار سه جانبه دارند. تحلیلگران معتقدند که این نشست یادآور نشست یالتا - نشستی که در روزهای ۴ تا ۱۱ فوریه ۱۹۴۵، روزهای پایانی جنگ جهانی دوم در حاشیه شهر یالتا شبه جزیره کریمه بین استالین از شوروی ، چرچیل از انگلستان و روزولت از ایالات متحده آمریکا برگزار شد - است. در آن نشست سران متفقین که از شکست آلمان نازی و ژاپن مطمئن بودند سعی در سیاستگذاری پس از جنگ و تعیین حوزه نفوذ خود کرده بودند.

حال نشست شنژن چین که در اوج جنگ روسیه علیه اوکراین و آمریکا علیه ایران برگزار می شود، تحلیلگران را به این صرافت انداخته که با نشست یالتای روزهای پایانی جنگ جهانی دوم شبیه سازی کنند. علت این شبیه سازی هم این است که هر کدام از روسای این کشورها حوزه نفوذی می خواهند، درست مانند ۸۱ سال پیش که شوروی حوزه نفوذ مشخصی می خواست، بریتانیا هم همین طور و قدرت تازه جهان یعنی ایالات متحده هم بدنبال دکترین تازه ای پس از جنگ بود. اگر بخواهیم یک شبیه سازی مانند یالتا ۱ بکنیم، در بین این سه کشور قدرت تازه جهان ، کشور چین است که خواهان حوزه نفوذ تازه ای است. این حوزه نفوذ عملا از تایوان و ضمیمه کردن آن به سرزمین اصلی مادری می گذرد.

اما در آستانه برگزاری این نشست، نگرانی هایی از سوی برخی از کشورها برخاسته است. برای مثال برخی از روسای کشورهای اروپای شرقی و حتی غربی، نگران این هستند که در این نشست سران بر سر اوکراین به توافق برسند. در همین راستا است که رادوسواف سیکورسکی، وزیر امور خارجه لهستان، نسبت به تکرار کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ هشدار داده است؛ کنفرانسی که در آن فرانکلین روزولت، رئیس‌جمهور ایالات متحده، و وینستون چرچیل، نخست‌وزیر بریتانیا، در برابر خواسته ژوزف استالین، رهبر شوروی، برای تسلط اتحاد جماهیر شوروی بر اروپای شرقی تسلیم شدند. کریس کونز، سناتور آمریکایی، نیز در شبکه ایکس نوشت: «هیچ گفت‌وگویی درباره آینده اوکراین نمی‌تواند بدون حضور اوکراین بر سر میز مذاکره انجام شود و تا زمانی که ترامپ در هر فرصتی ضعف و سرسپردگی خود را در برابر شی و پوتین نشان می‌دهد، هیچ مذاکره واقعی‌ای امکان‌پذیر نخواهد بود.» . این اظهار نظر در حالی است که زلنسکی، رئیس جمهوری اوکراین در گفت و گویی اظهار داشته است که ایالات متحده به او گفته است که در قبال واگذاری دونباس به روسیه می تواند عضو ناتو شود؛ حرکتی که به نظر می آید برای اوکراینی ها شرم آور باشد!

در همین حال خود ایالات متحده است که درگیر یکی از سنگین ترین بحران های ژئوپلیتیکی پس از جنگ جهانی دوم شده است : جنگ علیه ایران. جنگی که باعث شده تنگه هرمز بسته شود و نزدیک به ۲۰ میلیون بشکه نفت و فراورده های نفتی در روز از بازار جهانی حذف شود و قیمت انرژی نسبت به سال گذشته بیش از ۷۰ درصد رشد کند. جنگی که اقتصاد جهانی را گروگان خود کرده است. این جنگ پیامد دیگری هم برای ترامپ و حزب جمهوریخواه آمریکا داشت و آن شکست بی سابقه در انتخابات میان دوره ای آمریکا از دمکرات ها بود.

نشست سه جانبه روسای ایالات متحده، روسیه و چین که برای اولین بار در تاریخ برگزار می شود - پیش از این هیچ نشست سه جانبه ای بین این روسا نبوده است - نگرانی هایی را هم برای جامعه نخبگان آمریکا آورده است. این نگرانی از شخص خود ترامپ برمی خیزد. در واقع ترامپ چندین دیدار دو جانبه با پوتین و شی جی پینگ داشته است و آن طور که مشخص است در هیچ کدام از این دیدارها دستاورد مهمی برای خود آمریکا نه تنها نداشته بلکه در واقع جذب شخصیت مقابل هم شده است. از این رو نخبگان آمریکایی می ترسند که ترامپ در این دیدار سه جانبه نتواند از عهده مسئولیت اصلی خود که به پایان رساندن جنگ علیه ایران است برآید. شاید از همین رو است که چارلز کوپچان استاد روابط بین‌الملل دانشگاه جورج‌تاون در مقاله ای که با عنوان " چگونه از یالتا جلوگیری کنیم؟ " در فارن افرز نوشت، معتقد است که "ترامپ می‌تواند از نشست سه‌جانبه برای یافتن راهی جهت خارج کردن ایالات متحده از جنگ با ایران استفاده کند؛ جنگی که به باتلاقی تبدیل شده و آشفتگی منطقه‌ای و افزایش سرسام‌آور قیمت نفت را به دنبال داشته است. در شرایطی که تهران همچنان خواسته‌های حداکثری خود را مطرح می‌کند و جنگ موجب اختلال در کشتیرانی از طریق تنگه‌های هرمز و باب‌المندب شده است، ترامپ به راه خروجی نیاز دارد. نه شی و نه پوتین تاکنون تمایلی به کمک در این زمینه نشان نداده‌اند. " موضوع دیگر این نشست کنترل تسلیحات هسته ای است. نکته ای که ترامپ بر آن پافشاری می کند اما به نظر می آید که چین فعلا بدنبال این موضوع نیست زیرا این کشور تعداد کلاهک های هسته ای که دارد از آمریکا و روسیه کمتر است و بدنبال آن است که تا سال ۲۰۳۰ تعداد کلاهک های هسته ای خود را به بیش از هزار عدد برساند که باز هم کمتر از ایالات متحده و روسیه است.

بنابراین نشست شنژن چین را می توان از یک زاویه فرصتی دید که سه کشور چین، روسیه و ایالات متحده درصد رفع مشکل و چالش های سیاسی خود باشند : روسیه بدنبال پایان دادن به جنگ اوکراین با دستاورد مناسب است؛ چین بدنبال ضمیمه کردن تایوان به سرزمین مادری است و ایالات متحده هم بدنبال پایان دادن به جنگ ایران است. ولی از یک زاویه دیگر می توان سرنوشت دیگری را مد نظر قرار داد : اوکراین همچنان مقاومت کند؛ چین نخواهد در قبال ضمیمه کردن تایوان امتیازی بدهد و ایران هم تا با به دست نیاوردن شروط خود تنگه هرمز را بسته نگه دارد. کدام یک از این اتفاق رخ خواهد داد؟ پاسخ این پرسش‌ها نه فقط برای آینده روابط آمریکا، روسیه و چین، بلکه برای سرنوشت اوکراین، تایوان، ایران و حتی اقتصاد جهانی اهمیت دارد. باید منتظر ماند و دید.

اخبار مرتبط

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha