هابیل خاوری، کارشناس بازار سرمایه و استادیار گروه مالی دانشگاه آیتالله بروجردی (ره)، در گفتوگو با خبرنگار تازههای اقتصاد، با اشاره به ضرورت بررسی ابعاد مختلف بازار سرمایه اظهار کرد: برای تحلیل وضعیت بورس باید متغیرهای بنیادی، تکنیکال و شرایط سیاسی حاکم بر کشور و منطقه را بهصورت همزمان در نظر گرفت؛ چراکه ممکن است شاخص کل از منظر ارزشگذاری در محدوده ارزندهای قرار داشته باشد، اما به دلایلی مانند نرخ بهره بالا، متغییرهای سیاسی، تورم یا نوسانات نرخ ارز، همچنان با محدودیت رشد مواجه شود.
وی افزود: مهمترین نکته در تحلیل بنیادی بورس ایران، مقایسه سودآوری شرکتها با نرخ بهره، تورم و ارزش جایگزینی داراییهاست، نه صرفاً بررسی عدد شاخص کل یا عملکرد یک شرکت خاص. شرکتهای حاضر در بازار سرمایه بهواسطه ارتباطات اقتصادی و زنجیرههای تولید و تأمین مالی، به یکدیگر وابستهاند و تغییر در شرایط یک صنعت میتواند بهصورت دومینویی بر سایر صنایع نیز اثر بگذارد.
این کارشناس بازار سرمایه با بیان اینکه برای ارزیابی بنیادی بورس باید مجموعهای از شاخصها و متغیرها بررسی شود، تصریح کرد: وضعیت کلی ارزندگی بازار، تأثیر افزایش نرخ بهره و نرخ سپردهها، عملکرد ششماهه شرکتها، نسبتهای P/E و P/S، ارزش دلاری کل بازار و مقایسه آن با ادوار گذشته، از جمله مهمترین محورهایی هستند که باید در تحلیل بازار مورد توجه قرار گیرند. همچنین باید سناریوهای پیش روی بورس و عواملی که میتوانند بهعنوان محرک رشد عمل کنند، بررسی شوند.
کاهش نسبتهای ارزشگذاری پس از انتشار گزارشهای ششماهه
خاوری با اشاره به عملکرد شرکتها در صورتهای مالی ششماهه نخست سال ۱۴۰۵ گفت: بر اساس اطلاعات بررسیشده از ۵۸۴ شرکت، ۴۴۲ شرکت صورتهای مالی ششماهه خود را منتشر کرده بودند. یکی از نکات مهم در بررسی این گزارشها، کاهش قابلتوجه نسبتهای ارزشگذاری بازار پس از انتشار عملکرد واقعی شرکتهاست.
وی ادامه داد: نسبت P/E بازار در محدوده ۷ واحد و نسبت P/S نیز حوالی ۱.۵ واحد قرار دارد که هر دو عدد از جنبههای مختلف قابل توجه هستند. نسبت P/E حدود ۷ واحد به این معناست که ارزش بازار تقریباً معادل هفت برابر سود فعلی شرکتهاست؛ البته این ارزیابی با فرض تداوم سطح سودآوری فعلی انجام میشود. از سوی دیگر، P/S حدود ۱.۵ واحد نشان میدهد ارزش بازار شرکتها تقریباً یکونیم برابر فروش سالانه آنهاست.
این کارشناس بازار سرمایه خاطرنشان کرد: کاهش نسبتهای P/E و P/S پس از انتشار گزارشهای ششماهه عمدتاً ناشی از افزایش سود و فروش شرکتها بوده و صرفاً به دلیل افت قیمت سهام اتفاق نیفتاده است. بنابراین میتوان گفت سطح ارزشگذاری بازار کاهش یافته، اما برای تشخیص ارزندگی واقعی سهام باید عواملی مانند پایداری سود، کیفیت فروش، حاشیه سود و هزینه تأمین مالی شرکتها نیز مورد بررسی قرار گیرد.
خاوری با اشاره به افزایش نرخهای بهره در آبانماه، این موضوع را یکی از مهمترین متغیرهای پیش روی بازار سرمایه دانست و گفت: بر اساس گزارش منتشرشده در ۱۷ آبان، نرخ سود بینبانکی از ۲۴ درصد به ۳۳.۹۲ درصد افزایش یافته، نرخ سپردهگذاری قاعدهمند از ۱۷ به ۲۶ درصد رسیده و حداقل نرخ توافق بازخرید نیز از ۲۳ به ۳۲ درصد افزایش پیدا کرده است.
این استادیار گروه مالی دانشگاه آیتالله بروجردی (ره) اظهار کرد: البته افزایش نرخ ارز و رشد قیمت فروش محصولات میتواند بخشی از اثر منفی افزایش نرخ بهره را برای شرکتهای صادراتمحور جبران کند. با این حال، در شرایطی که نرخ بازده بدون ریسک به محدوده ۳۰ درصد نزدیک میشود، پایین بودن نسبت P/E بهتنهایی برای جذابیت بازار سهام کافی نیست و بورس باید چشمانداز مناسبی از رشد سودآوری شرکتها ارائه دهد تا بتواند نقدینگی را جذب کند.
خاوری در ادامه با اشاره به گزارشهای تحلیلی مربوط به عملکرد سودآوری شرکتها بیان کرد: بر اساس گزارش منتشرشده، سود خالص اسمی ۴۹۳ شرکت قابل مقایسه حدود ۲۰۸ درصد رشد داشته است. سود دوره مشابه سال گذشته حدود ۴۷۷ هزار میلیارد تومان بوده و سود دوره جاری به حدود یکهزار و ۵۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده است.
وی ادامه داد: همچنین پس از تعدیل سود شرکتها با افزایش نرخ دلار، رشد تقریبی سودآوری به حدود ۵۳ درصد میرسد. این ارقام نشان میدهد وضعیت سودآوری شرکتها واقعاً بهبود پیدا کرده، اما بخش قابلتوجهی از رشد اسمی سود تحت تأثیر افزایش نرخ ارز بوده است. ضمن اینکه تمام شرکتها به یک اندازه از این شرایط منتفع نشدهاند.
این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به یکی از نکات منفی گزارشهای مالی شرکتها گفت: نسبت جریان نقد عملیاتی به سود خالص در ۴۱۶ شرکت غیرمالی از ۱.۰۳ به ۰.۶۰ کاهش یافته است. این مسئله نشان میدهد بخشی از سود شناساییشده در صورتهای مالی هنوز به وجه نقد تبدیل نشده است.
وی تأکید کرد: این موضوع برای ارزیابی کیفیت سود اهمیت زیادی دارد؛ چراکه صرف افزایش سود حسابداری نمیتواند بهتنهایی نشانه بهبود پایدار وضعیت بنیادی شرکت باشد و باید بررسی شود که چه میزان از سود شناساییشده واقعاً از محل فعالیت عملیاتی به جریان نقد تبدیل شده است.
ظرفیت رشد ارزش دلاری بورس تا ۱۳۰ میلیارد دلار
خاوری در بخش دیگری از این گفتوگو با اشاره به ارزش دلاری بازار سرمایه اظهار کرد: بورس ایران همچنان در محدوده ارزش دلاری ۹۰ تا ۱۱۰ میلیارد دلار در حال نوسان است. در صورتی که مذاکرات به نتیجه برسد و توافقی حاصل شود، بازار از منظر ارزش دلاری ظرفیت رشد تا محدوده حداقل ۱۳۰ میلیارد دلار را خواهد داشت؛ اما اگر شرایط محاصره و متغییرهای سیاسی تداوم پیدا کند، عبور از محدوده ۱۱۰ میلیارد دلار نیازمند احتیاط بیشتری خواهد بود.
وی افزود: در حال حاضر خوشبینی نسبت به احتمال دستیابی به توافق افزایش یافته و میتوان گفت بخشی از معاملهگران ریسکپذیر با توجه به این چشمانداز، پیشاپیش به استقبال شرایط احتمالی رفتهاند.
این کارشناس بازار سرمایه با مقایسه ارزش دلاری بورس در ادوار گذشته تصریح کرد: ارزش دلاری بازار در اردیبهشت ۱۴۰۲ حدود ۲۰۰ میلیارد دلار بود، در حالی که این رقم در شهریور ۱۴۰۵ به حدود ۱۰۳ میلیارد دلار رسید. با توجه به روند تاریخی و محدودههای سقف و کف ارزش دلاری بازار، به نظر میرسد بورس در صورت کاهش متغییرهای سیاسی، ظرفیت حرکت به سمت محدوده ۱۳۰ میلیارد دلار را داشته باشد.
خاوری خاطرنشان کرد: ارزش دلاری فعلی بازار همچنان فاصله قابلتوجهی با سقف تاریخی سال ۱۴۰۲ دارد؛ بنابراین رشد ریالی شاخص کل الزاماً به معنای گران شدن بازار از منظر دلاری نیست. با این حال، پایین بودن ارزش دلاری بورس بهتنهایی نمیتواند سیگنال خرید تلقی شود؛ چراکه ممکن است متغییرهای سیاسی و اقتصادی یا کاهش سودآوری شرکتها، دلیل اصلی پایین ماندن ارزش بازار باشد.
آینده بورس به کاهش متغییرهای سیاسی و نرخ بهره وابسته است
وی با اشاره به پیچیدگی شرایط فعلی بازار سرمایه گفت: در روزهای اخیر، بازار با مجموعهای از متغیرهای اثرگذار مواجه بوده است؛ از یک طرف تورم و نوسانات سایر بازارها، از طرف دیگر ریسکهای سیستماتیک و غیرسیستماتیک و از سوی دیگر مشکلات درونی بازار سرمایه، همگی موجب شکلگیری تحلیلهای متفاوت از آینده بورس شدهاند.
این استادیار گروه مالی دانشگاه آیتالله بروجردی (ره) ادامه داد: در صورتی که شرایط سیاسی بهبود پیدا کند، نرخ بهره کاهش یابد، متغییرهای سیاسی کمتر شود و نرخ ارز شرکتها متناسب با تورم تعدیل شود، امکان افزایش نسبت P/E بازار و ورود نقدینگی به بورس وجود خواهد داشت.
وی افزود: در مقابل، در شرایط فعلی که افزایش نرخ بهره را شاهد هستیم، حتی سودآوری مناسب شرکتها نیز ممکن است نتواند زمینه ورود گسترده نقدینگی را فراهم کند. در چنین وضعیتی احتمال دارد سهام شرکتهای بنیادی عملکرد بهتری نسبت به شاخص کل داشته باشند، اما کلیت بازار همچنان با محدودیت نقدینگی مواجه بماند؛ موضوعی که نمونههای آن را میتوان در تابلوی معاملات بسیاری از نمادها مشاهده کرد.
خاوری در پایان تأکید کرد: در شرایطی که فضای سیاسی مبهم و همراه با ریسکهای ناشی از تنش و جنگ باشد، حتی شرکتهای ارزنده نیز ممکن است با افت قیمت سهام مواجه شوند. تجربه بازار سرمایه ایران نشان داده است که ریسکهای سیستماتیک میتوانند برای مدتی اثر ارزندگی بنیادی شرکتها را خنثی کنند. بنابراین برای تحلیل دقیق آینده بورس، نمیتوان تنها به نسبتهای ارزشگذاری یا گزارشهای مالی شرکتها اتکا کرد و باید مجموعه متغیرهای اقتصادی، پولی و سیاسی را در کنار یکدیگر مورد بررسی قرار داد.
خبرنگار: مرتضی ابراهیمی
نظر شما