به گزارش خبرنگار تازه‌های اقتصاد؛ هر ساله با نزدیک شدن به روزهای پایانی ماه نوامبر، بازار خرده‌فروشی جهان وارد تب‌وتاب کم‌سابقه‌ای می‌شود؛ پدیده‌ای موسوم به «بلک فرایدی» و «سایبر ماندی» که مرز میان نیاز واقعی خریداران، استراتژی‌های پیچیده زنجیره تأمین و شعبده‌های تبلیغاتی را محو می‌کند. با وجود گذشت دهه‌ها، داستان شکل‌گیری و پشت‌پرده اقتصادی این ماراتن خرید، ابعادی فراتر از تخفیف‌های معمول روی کالاها را بازگو می‌کند.
تولد یک برند از دل ترافیک شهری
برخلاف باور رایج مبنی بر تغییر وضعیت دفاتر مالی از رنگ قرمز (زیان) به مشکی (سود)، ریشه تاریخی عبارت «جمعه سیاه» به اوایل دهه ۱۹۶۰ میلادی در فیلادلفیا بازمی‌گردد. پلیس‌های شهر به دلیل ترافیک‌های سنگین ناشی از خریدهای پس از روز شکرگزاری و هجوم تماشاچیان مسابقات سنتی، این نام طعنه‌آمیز را به کار بردند. خرده‌فروشان تنها در دهه ۱۹۸۰ موفق شدند با بازتعریف این اصطلاح، وجهه‌ای سودمحور و جذاب به آن ببخشند. در ادامه، در سال ۲۰۰۵ اصطلاح «سایبر ماندی» متولد شد تا خریدارانی را هدف قرار دهد که پس از تعطیلات، پشت رایانه‌های اداری با استفاده از اینترنت پرسرعت اقدام به ثبت سفارش می‌کردند؛ رویدادی که امروزه به بزرگ‌ترین روز خرید آنلاین دنیا تبدیل شده است.
دماسنج اقتصاد جهانی و رونق مدل‌های خرید اقساطی
این بازه پنج‌روزه امروز به مثابه دماسنج سلامت اقتصاد جهانی عمل می‌کند. آمارهای رسمی شرکت ادوبی از سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد مصرف‌کنندگان آمریکایی در این دوره پنج‌روزه بالغ بر ۴۴.۲ میلیارد دلار هزینه کردند؛ رقمی که سهم سایبر ماندی در آن به تنهایی ۱۴.۲۵ میلیارد دلار و سهم بلک فرایدی ۱۱.۸ میلیارد دلار به ثبت رسید. حدود ۱۷ درصد از مجموع خریدهای آنلاین فصل تعطیلات تنها در این چند روز خلاصه می‌شود؛ امری که نشان‌دهنده وزن سنگین آن در حیات انبارها و ثبات اشتغال زنجیره توزیع است. علاوه بر این، تغییر الگوی پرداخت نیز مشهود است؛ به‌گونه‌ای که بخش قابل‌توجهی از این مبادلات تجاری از طریق تلفن‌های همراه و سامانه‌های اعتباری «الان بخر، بعداً پرداخت کن» (BNPL) انجام می‌گیرد که نشان از مصرف‌گرایی متکی بر بدهی‌های آینده دارد.
در بازار ایران نیز این مناسبت عمدتاً به بستری برای مارکتینگ تهاجمی تبدیل شده است. گزارش‌ها حاکی از فروش‌های چندهزار میلیارد تومانی پلتفرم‌های بومی مانند دیجی‌کالا در کمپین‌های سال‌های اخیر است؛ هرچند کارشناسان معتقدند بخشی از این جهش‌های عددی متأثر از تورم بوده و حراجی‌هایی مانند پیشنهاد خودرو با قیمت‌های نمادین، بیش از آنکه صرفه اقتصادی مستقیم برای مصرف‌کننده داشته باشد، یک ابزار بازاریابی کم‌هزینه در برابر تبلیغات محیطی است.
توهم تخفیف و بحران لجستیکی کالاهای مرجوعی
با این حال، روی دیگر سکه این رویداد، تردیدهای جدی درباره واقعی بودن تخفیف‌هاست. پژوهش سازمان حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان بریتانیا (Which?) با رصد قیمت کالاها در طول یک سال نشان داد که ۸۳ درصد کالاها در بازه‌های زمانی دیگر خارج از بلک فرایدی با قیمتی ارزان‌تر یا برابر عرضه شده‌اند و شرکت‌ها با بالابردن صوری قیمت‌ها پیش از حراجی، تخفیف‌های بزرگ را شبیه‌سازی می‌کنند.
پیامد منفی دیگر این هیجان خرید، بازگشت گسترده کالاهاست. طبق داده‌های فدراسیون ملی خرده‌فروشان (NRF)، نزدیک به ۱۹ درصد خریدهای آنلاین مرجوع می‌شوند؛ روندی که در کنار اتلاف منابع و تولید حجم عظیم ضایعات بسته‌بندی، فشاری مضاعف بر زنجیره‌های لجستیکی بین‌المللی تحمیل می‌کند و نشان می‌دهد تب تند خریدهای احساسی، معمولاً به سردی زودهنگام رضایت مشتریان ختم می‌شود.
نظر شما