به گزارش خبرنگار تازه‌های اقتصاد، جنگ برای بسیاری از خانواده‌های ایرانی با نگرانی تازه‌ای همراه شد؛ نگرانی از اینکه آیا شغلی که تا دیروز هزینه زندگی را تأمین می‌کرد، در روزهای پرالتهاب نیز دوام خواهد آورد؟
اکنون تازه‌ترین داده‌های مرکز آمار ایران نشان می‌دهد، نرخ بیکاری کشور در بهار ۱۴۰۵ به ۹.۱ درصد رسید و ۱۱ استان بالاتر از میانگین قرار گرفتند. هم‌زمان، تعداد شاغلان کشور نسبت به بهار سال قبل حدود ۴۵۰ هزار نفر کاهش یافت و جمعیت بیکاران نیز افزایش پیدا کرد. البته نمی‌توان تمام تغییرات بازار کار را مستقیماً به جنگ نسبت داد؛ زیرا وضعیت اشتغال کشور پیش از بهار امسال نیز فرازونشیب‌های قابل توجهی را تجربه کرده بود.
افزایش بیکاری در سطح کشور به آن معنا نبود که تمام استان‌ها شرایط مشابهی داشتند. درحالی‌که برخی مناطق با افزایش قابل توجه بیکاری مواجه شدند، تعدادی دیگر کاهش نرخ بیکاری را تجربه کردند. در میان آن‌ها، سیستان‌وبلوچستان وضعیت متفاوتی داشت؛ استانی که سال‌ها در میان مناطق دارای نرخ بیکاری بالا قرار گرفته بود، اما در بهار ۱۴۰۵ برخلاف روند کلی کشور، کاهش بیکاری را ثبت کرد.
کاهش بیکاری؛ نشانه‌ای که همیشه از افزایش اشتغال خبر نمی‌دهد
به طور کلی کاهش نرخ بیکاری در نگاه اول می‌تواند برای مردمی که سال‌ها با دشواری پیدا کردن شغل روبه‌رو بوده‌اند، خبری امیدوارکننده باشد اما این همه ماجرا نیست. برای روشن شدن ماجرا نگاهی به آمار نرخ بیکاری سیستان‌وبلوچستان در سه سال اخیر داریم.
نرخ بیکاری استان سیستان‌وبلوچستان از ۱۲.۳ درصد در بهار ۱۴۰۳ به ۱۰.۵ درصد در بهار ۱۴۰۴ کاهش یافته و در بهار ۱۴۰۵ به ۸.۷ درصد رسیده است. اما آیا کاهش بیکاری در تمام این سال‌ها با افزایش فرصت‌های شغلی همراه بوده است؟ بررسی سایر آمارهای بازار کار نشان می‌دهد شرایط سال اخیر با دو سال گذشته تفاوت دارد.
در فاصله بهار ۱۴۰۳ تا بهار ۱۴۰۴، کاهش بیکاری سیستان‌وبلوچستان با افزایش حضور مردم در بازار کار همراه بود. نرخ مشارکت اقتصادی استان از ۳۵ به ۳۵.۵ درصد رسید؛ شاخصی که نشان می‌دهد چه سهمی از جمعیت ۱۵ ساله و بیشتر شاغل هستند یا با وجود نداشتن شغل، برای پیدا کردن کار تلاش می‌کنند. در همین دوره، نسبت اشتغال نیز که سهم افراد دارای شغل از جمعیت در سن کار را نشان می‌دهد، از ۳۰.۷ به ۳۱.۸ درصد افزایش یافت. به بیان ساده، سهم بیشتری از جمعیت استان وارد بازار کار شده بودند و در عین حال، سهم افراد دارای شغل نیز افزایش یافته بود.
اما در بهار ۱۴۰۵ شرایط تغییر کرد. با وجود ادامه کاهش نرخ بیکاری، مشارکت اقتصادی سیستان‌وبلوچستان به حدود ۳۲ درصد رسید و نسبت اشتغال نیز به حدود ۲۹.۲ درصد کاهش یافت. در واقع، از هر ۱۰۰ نفر جمعیت ۱۵ ساله و بیشتر استان که در بهار ۱۴۰۴ حدود ۳۲ نفر شاغل بودند، در بهار امسال حدود ۲۹ نفر شغل داشتند. در چنین شرایطی، اگرچه نرخ بیکاری پایین آمده، سهم افراد دارای شغل از جمعیت در سن کار نیز کمتر شده است.
برای درک علت تفاوت این اعداد، باید به نحوه محاسبه نرخ بیکاری توجه کرد. مرکز آمار، بیکاری را براساس تعداد افرادی می‌سنجد که شغل ندارند، اما جویای کار و آماده اشتغال هستند. مجموع این افراد و کسانی که شاغل‌اند، «جمعیت فعال اقتصادی» را تشکیل می‌دهد. به همین دلیل، افرادی که شغل ندارند و دیگر برای یافتن کار اقدام نمی‌کنند، در شرایط معمول در گروه بیکاران قرار نمی‌گیرند. اگر حضور این افراد در بازار کار کاهش پیدا کند، ممکن است نرخ بیکاری نیز پایین بیاید، حتی زمانی که سهم شاغلان افزایش نیافته است.
تازه‌ترین آمارهای سیستان‌وبلوچستان نیز چنین تفاوتی را نشان می‌دهد. درحالی‌که درصد بیکاران از جمعیت فعال اقتصادی استان کمتر شده، سهم افرادی که شاغل هستند یا برای یافتن کار تلاش می‌کنند نیز کاهش یافته است. البته از این آمار نمی‌توان نتیجه گرفت که مردم صرفاً به دلیل پیدا نکردن شغل، جست‌وجوی کار را کنار گذاشته‌اند. ادامه تحصیل، مسئولیت‌های خانوادگی، تغییر ترکیب جمعیت و شرایط اقتصادی نیز می‌توانند بر حضور افراد در بازار کار اثر بگذارند.
با وجود این، آنچه از داده‌های مرکز آمار مشخص است، تفاوت وضعیت اشتغال سیستان‌وبلوچستان در دو سال اخیر است. کاهش بیکاری در بهار ۱۴۰۴ با افزایش سهم شاغلان همراه بود، اما در بهار ۱۴۰۵ هر دو شاخص بیکاری و نسبت اشتغال کاهش یافته‌اند. به همین دلیل، پایین آمدن نرخ بیکاری استان به‌تنهایی نمی‌تواند نشان دهد فرصت‌های شغلی بیشتری در اختیار مردم قرار گرفته است.
بیکاری در کدام استان‌ها ماندگار شده است؟
بررسی وضعیت استان‌ها نشان می‌دهد کاهش نرخ بیکاری کشور طی سال‌های گذشته برای تمام مناطق نتیجه یکسانی نداشته است. برخی استان‌ها توانسته‌اند موقعیت خود را نسبت به میانگین کشور بهبود دهند، اما تعدادی دیگر همچنان با نرخ‌های بالاتر روبه‌رو هستند. خوزستان، کرمانشاه و لرستان از جمله مناطقی هستند که سابقه بیکاری بالا در آن‌ها به سال‌های پیش از همه‌گیری کرونا بازمی‌گردد.
مقایسه سه بهار اخیر نیز نشان می‌دهد شش استان خوزستان، کرمانشاه، لرستان، البرز، بوشهر و چهارمحال‌وبختیاری در تمام این دوره‌ها نرخ بیکاری بالاتر از میانگین کشور داشته‌اند. البته قرار گرفتن مداوم در چنین وضعیتی به معنای افزایش پیوسته بیکاری نیست؛ زیرا برخی استان‌ها طی سال‌های گذشته کاهش قابل توجهی را تجربه کرده‌اند، اما همچنان نتوانسته‌اند به سطح متوسط کشور برسند.
کرمانشاه و لرستان از جمله استان‌هایی هستند که پس از کاهش نرخ بیکاری در بهار ۱۴۰۴، در بهار امسال دوباره با افزایش این شاخص مواجه شدند. خوزستان نیز با وجود کاهش محدود بیکاری نسبت به سال قبل، همچنان در میان استان‌های دارای بالاترین نرخ قرار دارد. بوشهر نیز پس از ثبت نرخ پایین‌تر در بهار سال گذشته، افزایش قابل توجهی را تجربه کرده است.
تازه‌ترین نمودار مرکز آمار از نرخ بیکاری استان‌ها در بهار ۱۴۰۵ نشان می‌دهد خوزستان و کرمانشاه در بالاترین سطح قرار دارند و پس از آن‌ها بوشهر و هرمزگان دیده می‌شوند. در مقابل، خراسان جنوبی کمترین نرخ بیکاری کشور را ثبت کرده است. اختلاف میان دو سوی نمودار نشان می‌دهد وضعیت بیکاری در استان‌های مختلف یکسان نیست.
افزایش بیکاری در بهار ۱۴۰۵ به استان‌هایی با سابقه نرخ‌های بالا نیز محدود نمانده است. تهران، خراسان رضوی و هرمزگان که در بهار سال قبل پایین‌تر از میانگین کشور قرار داشتند، در تازه‌ترین داده‌ها به جمع استان‌های بالاتر از متوسط کشوری پیوسته‌اند. تغییر وضعیت چنین استان‌هایی نشان می‌دهد تحولات بازار کار سال اخیر در مناطق مختلف شکل یکسانی نداشته است.
نگرانی از دست رفتن شغل در روزهای جنگ برای خانواده‌ها تنها یک عدد اقتصادی نبود. پشتوانه معیشت بسیاری از خانوارها به درآمد حاصل از کار وابسته است و هر تغییری در فرصت‌های اشتغال می‌تواند بر توان آن‌ها برای تأمین هزینه‌های زندگی اثر بگذارد. آمارهای بهار ۱۴۰۵ بخشی از شرایط بازار کار کشور را نشان می‌دهد، اما برای خانواده‌ای که نگران حفظ درآمد خود است، مهم‌تر از جابه‌جایی نرخ بیکاری، تعداد فرصت‌های شغلی و امکان دسترسی به کاری است که بتواند هزینه‌های زندگی را تأمین کند.
نظر شما