به گزارش تازههای اقتصاد رضا باقریاصل، دبیر کارگروه ویژه اقتصاد دیجیتال و رییس مرکز تحول دیجیتال و فناوری اطلاعات سازمان برنامه و بودجه کشور، با اشاره به قطعی گسترده اینترنت، تأکید کرد که اثرات این اختلال صرفاً محدود به کسبوکارهای دیجیتال نیست و عملاً تمام لایههای اقتصاد کشور را تحت تأثیر قرار داده است؛ از حملونقل و سلامت گرفته تا تجارت و حتی بخش انرژی.
باقریاصل با بیان اینکه برآورد دقیق خسارتها در کوتاهمدت ممکن نیست، گفت: «از دهه اخیر و بهویژه از سال ۲۰۲۰ به بعد، اقتصاد جهانی دچار یک دگردیسی اساسی شده و بهشدت با حوزه دیجیتال عجین شده است. امروز دیجیتال فقط یک ابزار توانمندساز نیست، بلکه با تمام فعالیتهای اقتصادی همبستگی مستقیم دارد. بنابراین وقتی ارتباطات دیجیتال دچار اختلال میشود، کل اقتصاد تحت تأثیر قرار میگیرد.»
به گفته دبیر کارگروه ویژه اقتصاد دیجیتال، اعدادی که تاکنون درباره میزان خسارت منتشر شده، تصویر کاملی از واقعیت ارائه نمیدهد. او توضیح داد: «برخی برآوردها از زیان ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیارد تومانی در هسته اقتصاد دیجیتال صحبت میکنند، اما این عدد فقط مربوط به بخش ارتباطات هسته است. برای مثال، بر اساس صورتهای مالی، همراه اول در آبانماه درآمدی بیش از ۲۲۸ میلیارد تومان روزانه در حوزه تلفن، پیامک، اینترنت و پهنای باند داشته است. اگر ارتباطات ثابت و همراه همه اپراتورها را با هم جمع بزنیم، عدد بسیار بزرگتری به دست میآید؛ اینها هنوز هسته اقتصاد دیجیتال هستند. اما در این محاسبه برآوردی، به هیچوجه بخش سختافزار تولیدی و نرمافزار بومی محاسبه نشده است.»
باقریاصل افزود: لایههای دوم و سوم، یعنی جایی که سکوها و سایر بخشهای اقتصاد دیجیتالیشده فعالیت میکنند، خسارتهای بهمراتب بزرگتری دیدهاند. حوزه نرمافزار به دلیل اختلال در ارتباطات دچار چالش شده و حوزه سختافزار هم به تبع آن آسیب دیده است. به همین دلیل، برآورد ۶۰۰ میلیارد تومان زیان روزانه را باید خوشبینانه دانست.»
او با تأکید بر اینکه منظور از ارتباط دیجیتال فقط اینترنت نیست، تصریح کرد: «قطع یا محدود شدن ارتباطات دیجیتال، فقط به اقتصاد دیجیتال ضربه نمیزند؛ بلکه تمام حوزههای اقتصادی را متاثر میکند. از حملونقل و سلامت گرفته تا زنجیرههای تأمین و فعالیتهای تولیدی.»
باقریاصل در ادامه با مقایسه این قطعی با دورههای قبلی گفت: «این قطعی هم از نظر مدت و هم از نظر نوع، گستردهتر از سالهای ۹۸ و ۱۴۰۱ بوده است. هرچند ممکن است از منظر امنیتی برای مدیریت شرایط خاص کشور توجیهپذیر باشد، اما مسئله اصلی این است که با فرمولها و پروتکلهای قدیمی نمیتوان با پارادایم جدید جهانی مواجه شد.»
او با اشاره به تحولات بزرگ جهانی افزود: «دنیا در آستانه تغییرات جدی است؛ تغییراتی که حاصل کنش همزمان سه مؤلفه فناوری، انرژی و محیطزیست است. فناوری، بهویژه حوزه دیجیتال، نقش محوری دارد. ما نمیتوانیم با سیاستها و مدلهای گذشته پاسخگوی تهدیدها و فرصتهای جدید باشیم. حکمرانی اینترنت در دنیا در حال تغییر است و ما ناچاریم جایگاه خود را دوباره بازتعریف کنیم.»
دبیر کارگروه ویژه اقتصاد دیجیتال با اشاره به ظرفیت نیروی انسانی کشور گفت: «در برنامه هفتم توسعه، تربیت ۵۰۰ هزار نیروی ماهر دیجیتال پیشبینی شده است. این نشان میدهد کشور از نظر سرمایه انسانی ظرفیت بالایی دارد، اما بخشی از این ظرفیت به دلیل نبود شرایط مناسب، در قالب مهاجرت یا ارائه خدمات به خارج از کشور از چرخه اقتصاد داخلی خارج میشود.»
او هشدار داد که قطعی اینترنت میتواند این روند را تشدید کند: «کاهش سرمایهگذاری در هسته اقتصاد دیجیتال، افت کیفیت خدمات و کوچک شدن دامنه رشد، همگی به از دست رفتن فرصتهای شغلی و سرمایهای منجر میشود؛ فرصتهایی که جبران آنها سالها زمان میبرد. آنچه این حوزه را رنج میدهد کاهش اعتماد ناشی از عدم پیشبینیپذیری و به تبع آن عدم جذابیت برای سرمایهگذاری حتی در بازار خدمات ارتباطی سودآور، است»
باقریاصل یکی از مشکلات اساسی را نبود پروتکلهای شفاف برای شرایط بحرانی دانست و گفت: «در بحرانها، تصمیمگیریها اغلب لحظهای و مبتنی بر ابتکار فردی است. مشخص نیست کدام سرویسها باید فعال بمانند و کدامها قطع شوند. حتی در روزهای نخست، برخی خدمات بانکی و پیامرسانهای داخلی نیز دچار اختلال شدند که این موضوع به بیخبری و گسترش شایعات دامن زد.»
او تأکید کرد: «این فهرستها و پروتکلها باید از قبل تدوین میشد تا در زمان بحران بدانیم چگونه هم امنیت را حفظ کنیم و هم حداقلهای اقتصاد و اطلاعرسانی را نگه داریم.»
به گفته باقریاصل، پس از حل برخی مشکلات اولیه مانند پیامک، بخشهایی از اقتصاد دیجیتال بومی به وضعیت پایدار بازگشتند: «پلتفرمهایی مانند اسنپ، تپسی، دیجیکالا و درگاههای بانکی فعالیت خود را ادامه دادند. توسعهای رخ نداد، اما حداقل حفظ و پایداری شغلها ممکن شد. با این حال، کسبوکارهایی که وابسته به پلتفرمهای خارجی بودند، آسیب جدی دیدند. اما مهمترین مسأله مربوط به کسبوکارهای کوچکی است که به واسطه قطعی ارتباطات و فقدان تابآوری با خطر جدیتری مواجه شدند. اینجا جایی است که اشتغال این حوزه آسیب جدی دیده است.»
او در پاسخ به نگرانیها درباره «خاموش شدن ایران در نقشه دیجیتال جهان» گفت: «دنیا در حال بازآرایی حکمرانی دیجیتالی اعم از هوش مصنوعی، اینترنت و اقتصاد دیجیتالی است. حضور ایران در پیمانهایی مانند بریکس و شانگهای باید به کار بیاید تا در تقسیم بازارهای آینده نقشآفرینی کنیم. اگر صرفاً درگیر حل مسئله مقطعی باشیم و پارادایم بزرگتر را نبینیم، سهم ما از اقتصاد دیجیتال جهانی کمتر و کمتر خواهد شد.»
دبیر کارگروه ویژه اقتصاد دیجیتال با اشاره به آسیبپذیری کسبوکارهای خرد، بهویژه فعالان اینستاگرامی، گفت: «تجربه سال ۱۴۰۱ نشان داد که کسبوکارهای کوچک بیشترین آسیب را میبینند. پلتفرمهای بزرگ معمولاً میتوانند خودشان را حفظ کنند، اما کسبوکارهای کوچک اندوختهای برای تابآوری ندارند.»
او از برنامهریزی برای دریافت گزارشهای آماری از اتحادیهها و انجمنهای تخصصی خبر داد و افزود: «بهدنبال راهکارهایی هستیم که فراتر از سکوها، بتوان از این کسبوکارهای کوچک حمایت کرد.»
باقریاصل در پایان تأکید کرد: «امیدوارم تجربه این قطعی اینترنت منجر به تدوین پروتکلهای مشخص برای حوزه دیجیتال کشور شود؛ پروتکلهایی که هم از کسبوکارها و هم از مردم محافظت کند. قطعی اینترنت فقط به شرکتها آسیب نزد؛ مردم هم در خرید، خدمات درمانی و نسخه الکترونیک دچار مشکل شدند. اینها تصمیمهای لحظهای نیست و باید از قبل برای آنها برنامه داشت.»
او هشدار داد: «در کنار حل بحران فعلی، نباید از تحولات بزرگ جهانی غافل شویم. آینده جهان، آیندهای دیجیتالی است و اگر امروز سهم خود را تعریف نکنیم، فردا جبران آن بسیار دشوار خواهد بود.»
نظر شما