به گزارش خبرنگار بین‌الملل ایبنا، روند پرشتاب تحولات در خلیج فارس و واشنگتن، بازار جهانی انرژی را در وضعیت بی‌ثباتی عمیقی فرو برده است. در روزهای اخیر، افت و خیزهای پیاپی نرخ شاخص‌های نفتی در واکنش به تحولات نظامی و دیپلماتیک اثبات کرد که رفتار قیمت‌ها نه ناشی از یک متغیر واحد، بلکه برآمده از کشمکش میان انتظارات سیاسی و واقعیت‌های عینی ناامنی در آبراه‌های حیاتی است. از این رو، ارزیابی چشم‌انداز انرژی نیازمند بررسی ریشه‌ای پیوند میان دیپلماسی، امنیت کشتیرانی و فشارهای اقتصادی است.
امواج نوسان در آیینه انتظارات سیاسی
افت و خیز ناگهانی و چشمگیر قیمت نفت در بازارهای جهانی درست در مقطعی رقم می‌خورد که نشانه‌هایی از چرخش در فضای سیاسی ایالات متحده و امید به مهار تنش نظامی در خاورمیانه پدیدار شد. خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارش خود از معاملات بازارهای جهانی نشان داده که چگونه افت شاخص برنت تا سطوح زیر ۹۵ دلار در هر بشکه مستقیما واکنشی به کاهش موقت احتمال گسترش درگیری فراگیر بوده است.
با وجود این خوش‌بینی اولیه، دوام نیاوردن افت نرخ‌ها و بازگشت سریع بخشی از افت قیمت‌ها در ساعات بعد نشانگر این واقعیت است که بازار به کاهش هیجانی نرخ‌ها به چشم یک آرامش شکننده می‌نگرد. از این رو خبرگزاری رویترز در گزارشی پیرامون تلاطم بازار انرژی به این تغییر جهت سریع نرخ شاخص‌ها اشاره کرده و بازگشت شتابان قیمت‌ها را نشانه‌ای از بدبینی معامله‌گران نسبت به رفع ریشه‌ای تهدیدها دانسته‌است.
در نتیجه این رفت و برگشت‌های سریع، مشخص شد که بازار بیش از تکیه بر تغییرات واقعی عرضه، به نشانه‌های سیاسی واکنش نشان می‌دهد. آسوشیتدپرس در تحلیل دیگری از پیامدهای سیاسی تنش‌ها یادآور شد که تغییر موازنه در کنگره آمریکا اگرچه فشار برای پرهیز از درگیری را بالا برده، اما سناریوی پاسخ‌های متقابل نظامی را به طور کامل از روی میز تصمیم‌گیران پاک نکرده است.
کانال فعال دیپلماسی و ابهام در توافق نهایی
در این میان تلاش میانجیگران منطقه‌ای به ویژه دوحه نقشی اساسی در شکل‌گیری خوش‌بینی‌های دوره‌ای بازار ایفا کرده است. وزارت امور خارجه قطر به تازگی در بیانیه‌ای از تداوم تبادل پیام‌ها و رایزنی‌های فشرده میان تهران و واشنگتن با هدف کاستن از سطح تنش و پیگیری آزادی کشتیرانی خبر داد؛ بیانیه‌ای که از زنده بودن کانال‌های ارتباطی حکایت داشت، بدون آنکه بر دسترسی به یک متن نهایی دلالت کند.
در امتداد همین روند گفت‌وگوها، تحرکات منطقه‌ای دستگاه دیپلماسی در مسقط و دوحه به عنوان شاهدی دیگر از پیگیری راه‌حل سیاسی مطرح شد. هر چند گزارش‌ها از رایزنی‌های دیپلماتیک «عباس عراقچی» با همتایان قطری و عمانی خود بر موضوع کاهش تنش و سلامت عبور از آبراه هرمز تاکید دارند، اما این تلاش‌ها هم‌زمان بر دشواری‌های فنی تدوین یک آتش‌بس پایدار صحه می‌گذارند.
همانطور که خبرگزاری رویترز در گزارشی از وضعیت مذاکرات به نقل از یک مقام ایرانی تاکید کرده که دو طرف هنوز تا دستیابی به توافقی جامع و خاتمه‌بخش فاصله زیادی دارند و به همین علت بازار نمی‌تواند بیانیه‌های مثبت را مبنایی برای امنیت پایدار در نظر بگیرد، فاصله معناداری نیز میان استمرار ارتباط دیپلماتیک و ایجاد آرامش عملیاتی در میدان به چشم می‌خورد.
تنگه هرمز؛ ماندگاری سایه ناامنی بر شریان صادرات
این در حالی است که هم‌زمانی تحرکات دیپلماتیک با انتشار اخبار هدف‌گیری نقاط حساس در مجاورت تنگه هرمز، تردید معامله‌گران را تعمیق کرده است. خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از منابع نظامی آمریکایی حملات محدود در حوزه این گذرگاه آبی را گزارش کرد و در کنار آن به انعکاس گزارش‌های صداوسیمای ایران از شنیده شدن انفجارها در حوالی قشم پرداخت، رویدادی که نشان داد جرقه نظامی در هر لحظه توان بی‌اثر کردن سیگنال‌های دیپلماتیک را دارد.
عامل دیگر در حفظ ریسک بیمه و عبور کشتی‌ها، گسترش ناامنی تا مرز آسیب دیدن ناوگان تجاری بوده است. در کنار هشدارهای رسمی اداره دریانوردی آمریکا درباره بالا ماندن ضریب خطر حملات و مین‌ریزی در خلیج فارس، تنگه هرمز و دریای عمان، تحلیلگران تاکید می‌کنند که ادعاهای مربوط به آتش‌سوزی شناورها حتی در صورت عدم تایید مستقل، بار روانی ریسک را برای خطوط کشتیرانی زنده نگه می‌دارد.
به همین جهت، کاهش مقطعی قیمت نفت را نباید معادل بازگشت جریان عادی صادرات ارزیابی کرد. آژانس بین‌المللی انرژی در ارزیابی جامع خود از بازار تصریح کرده است که اگرچه برخی محموله‌های نفت خام پس از تدابیر امنیتی به مسیر بازگشته‌اند، اما صادرات فرآورده‌های پالایشی و گاز مایع کماکان با اخلال جدی مواجه بوده و هزینه ترانزیت در این گذرگاه بسیار بالا باقی مانده است.
تنگنای تورمی و تضاد عرضه و تقاضا
عامل تعیین‌کننده دیگر در رویکرد غرب، فشارهای داخلی ناشی از هزینه‌های سرسام‌آور سوخت است. نظرسنجی جدیدی از رای‌دهندگان آمریکایی آشکار کرده که جهش قیمت بنزین و گازوئیل به محرکی مهم در نارضایتی عمومی تبدیل شده است؛ واقعیتی که اشتیاق واشنگتن برای دستیابی به سازش موقت و کاستن از التهاب بازار انرژی را از منظری کاملا داخلی تبیین می‌کند.
با این حال، کاهش اسمی قیمت نفت خام به سرعت سفره مصرف‌کنندگان را نجات نمی‌دهد. پژوهش بانک فدرال رزرو دالاس به روشنی توضیح می‌دهد که به سبب اختلال در عملکرد پالایشگاه‌ها و تحلیل رفتن ذخایر استراتژیک، رابطه قیمتی بنزین و نفت خام دچار شکاف شده و افت‌های زودگذر نفت خام قادر نیستند زنجیره تورم سوخت را در کوتاه‌مدت متوقف کنند.
از طرفی دیگر، این التهاب ماندگار به فرسایش پایدار مصرف در سطحی جهانی دامن زده است. گزارش آژانس بین‌المللی انرژی حاکی از افت چشمگیر رشد تقاضای جهانی نفت بر اثر نرخ‌های سنگین سوخت و افت شاخص‌های رشد اقتصادی است، پدیده‌ای که بازار را هم‌زمان در تنگنای کاهش عرضه به سبب جنگ و رکود تقاضا به علت پیامدهای تورمی قرار داده است.
برآیند شواهد میدانی نشان می‌دهد که افت و خیزهای اخیر نرخ طلای سیاه، نه بازتابی از تعادل در عرضه و تقاضا، بلکه آیینه‌ای از بلاتکلیفی ژئوپلیتیک است. تا هنگامی که سیگنال‌های مثبت دیپلماتیک به توافقنامه‌ای الزام‌آور برای رفع تنش‌های امنیتی و تضمین کشتیرانی آزاد ترجمه نشوند، هرگونه اصلاح قیمت در بازار به عنوان افتی شکننده تلقی خواهد شد و نفت خام همچنان میان امید به توافق و کابوس درگیری نظامی در نوسان باقی می‌ماند.
نظر شما