بیش از هفت ماه پس از آغاز جنگ آمریکا با ایران، افزایش شدید قیمت سوخت، هزینه رانندگی، سفرهای هوایی و برخی کالاها را بالا برده و فشار اقتصادی بر خانوارهای آمریکایی را تشدید کرده است؛ آن هم در شرایطی که انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا نزدیک می‌شود.
به گزارش تازه های اقتصاد به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس، رانندگان و مسافران هواپیما بیش از دیگران آثار این وضعیت را احساس کرده‌اند؛ زیرا درگیری‌ها انتقال محموله‌های نفتی از خاورمیانه را مختل کرده است. برخی شرکت‌ها نیز هزینه ارسال کالا یا قیمت بعضی محصولات را افزایش داده‌اند. با این حال، افزایش هزینه تولید و حمل‌ونقل هنوز به افزایش فراگیر قیمت‌ها در فروشگاه‌ها منجر نشده است. البته این وضعیت ممکن است پایدار نماند. بسیاری از شرکت‌ها تاکنون بخشی از افزایش هزینه‌های تولید و حمل‌ونقل را خود تحمل کرده‌اند، اما جهش قیمت‌های عمده‌فروشی در ماه سپتامبر نشان می‌دهد که اگر قیمت سوخت همچنان بالا بماند، برخی بنگاه‌ها ممکن است ناچار شوند قیمت محصولات خود را افزایش دهند.
مارک زندی، اقتصاددان ارشد مؤسسه مودیز آنالیتیکس، این هفته برآورد کرد که جنگ تاکنون هزینه‌ای معادل نزدیک به ۲ هزار دلار به متوسط هر خانوار آمریکایی تحمیل کرده است. از این میزان، حدود هزار و ۱۰۰ دلار ناشی از افزایش قیمت انرژی، ۵۴۰ دلار مربوط به افزایش نرخ بهره و ۳۶۰ دلار ناشی از هزینه‌های نظامی است. به گفته زندی، با توجه به قیمت‌های فعلی سوخت، هزینه انرژی خانوارها هر هفته ۵۰ دلار دیگر افزایش می‌یابد.
آمریکایی‌های نگران سوخت‌گیری گران
بر اساس اطلاعات انجمن خودروی آمریکا (AAA)، تا پیش از جنگ یعنی حدود هشت ماه پیش، متوسط قیمت هر گالن بنزین معمولی در سراسر آمریکا ۲٫۹۸ دلار و قیمت هر گالن گازوئیل ۳٫۷۶ دلار بود. قیمت بنزین در ماه مه به اوج ۴٫۵۶ دلار رسید که همچنان کمتر از رکورد سال ۲۰۲۲ بود؛ اما قیمت گازوئیل در سپتامبر با رسیدن به ۶٫۵۳ دلار رکورد زد. اما آنچه مصرف‌کنندگان اکنون می‌پردازند، همه را نگران کرده چرا که روز جمعه متوسط قیمت هر گالن بنزین در آمریکا به ۴٫۳۳ دلار رسید که ۴۵ درصد بیشتر از سطح پیش از جنگ است.
قیمت گازوئیل نیز با افزایش ۶۸ درصدی به ۶٫۳۳ دلار در هر گالن رسید. این گزارش نشان می‌دهد معمولاً قیمت بنزین در فصل پاییز کاهش می‌یابد، اما امسال نخستین اکتبر در تاریخ بوده که متوسط قیمت هر گالن بنزین معمولی از ۴ دلار فراتر رفته است. قیمت بالای گازوئیل شاید برای بیشتر آمریکایی‌ها به‌اندازه قیمت بنزین محسوس نباشد، اما از طریق افزایش هزینه جابه‌جایی کالاها به رشد تورم عمومی دامن می‌زند.
چه اتفاقی ممکن است رخ دهد؟ عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز همچنان با خطر و محدودیت روبه‌رو است؛ موضوعی که عدم‌اطمینان درباره عرضه نفت و قیمت سوخت را تداوم می‌بخشد. اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز در این ماه پیش‌بینی کرد که هزینه گرمایش زمستانی برای حدود ۳ درصد از خانوارهایی که از نفت گرمایشی استفاده می‌کنند، ۲۱ درصد افزایش یابد؛ البته این برآورد با فرض معتدل بودن شرایط آب‌وهوایی ارائه شده است. بیشتر این خانوارها در مناطق شمال‌شرقی آمریکا زندگی می‌کنند.
پرواز قیمت بلیت هواپیما
طبق اطلاعات انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی، متوسط قیمت جهانی هر بشکه سوخت جت پیش از جنگ ۹۹ دلار بود. این رقم در آوریل دو برابر شد و به ۲۰۹ دلار رسید و پس از کاهش در بهار، در سپتامبر بار دیگر به حدود ۱۹۵ دلار افزایش یافت.
اما آنچه به مصرف‌کنندگان منتقل شده است، نشاندهنده این واقعیت است که شرکت‌های هواپیمایی قیمت بلیت و برخی هزینه‌های جانبی را افزایش داده‌اند، برنامه پروازهای خود را کاهش داده‌اند و طرح‌های افزایش تعداد پروازها را کنار گذاشته‌اند. بر اساس شاخص قیمت مصرف‌کننده، بهای بلیت هواپیما در ماه سپتامبر حدود ۲۲ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل بود. همچنین، طبق داده‌های اداره آمار حمل‌ونقل آمریکا، متوسط قیمت بلیت پروازهای داخلی از ۴۰۵ دلار در اواخر سال ۲۰۲۵ به ۴۴۵ دلار در فاصله آوریل تا ژوئن سال جاری رسید؛ این ارقام هزینه‌های اختیاری و جانبی را شامل نمی‌شوند.
نوسان قیمت سوخت، برنامه‌ریزی شرکت‌های هواپیمایی را دشوار می‌کند و حتی در صورت کاهش قیمت سوخت نیز ممکن است مانع کاهش بهای بلیت شود. شرکت هواپیمایی یونایتد ایرلاینز برخی پروازهای ماه دسامبر را حذف کرده و درباره احتمال کاهش بیشتر پروازها در سال ۲۰۲۷ هشدار داده است. کاهش تعداد صندلی‌های موجود می‌تواند فشار بر شرکت‌ها برای پایین نگه‌داشتن قیمت بلیت را کمتر کند.
برآوردهای اجماعی تحلیلگران نشان می‌دهد که افزایش قیمت بلیت بخش قابل‌توجهی از رشد هزینه سوخت شرکت‌های هواپیمایی داخلی را جبران کرده، اما برای جلوگیری از فشار بر سود سه‌ماهه سوم آن‌ها کافی نبوده است.
افزایش قیمت مواد غذایی در سفره آمریکایی‌ها
پیش از جنگ، وزارت کشاورزی آمریکا در ابتدا پیش‌بینی کرده بود قیمت مواد غذایی در فروشگاه‌ها طی سال جاری ۱٫۷ درصد افزایش یابد؛ رقمی پایین‌تر از میانگین تاریخی رشد سالانه. این وزارتخانه اکنون برآورد خود را به ۲٫۴ درصد افزایش داده است؛ هرچند این میزان همچنان از نظر تاریخی نسبتاً محدود محسوب می‌شود. آنچه به مصرف‌کنندگان منتقل شده است، اثر جنگ را نمایان ساخته تا جایی که قیمت مواد غذایی مختلف می‌تواند نوسان زیادی داشته باشد و هنوز مشخص نیست چه میزان از افزایش پیش‌بینی‌شده قیمت‌ها در سال جاری ناشی از جنگ و چه میزان حاصل عوامل دیگری مانند تعرفه‌ها، شرایط نامساعد جوی و افزایش هزینه نیروی کار است.
کریس بارت، استاد اقتصاد دانشگاه کرنل، می‌گوید با توجه به افزایش هزینه گازوئیل، کود و نگهداری مواد غذایی در سردخانه‌ها، انتظار داشت قیمت مواد غذایی سریع‌تر افزایش یابد. وزارت کشاورزی آمریکا برآورد هزینه کود برای محصولات عمده کشاورزی در سال ۲۰۲۶ را ۹ تا ۱۳ درصد و برآورد هزینه سوخت، روان‌کننده‌ها و برق را ۳۳ تا ۴۱ درصد افزایش داده است. بارت معتقد است خرده‌فروشان برای جلوگیری از نارضایتی بیشتر مشتریان پس از چند سال تورم غذایی، بخشی از افزایش هزینه‌ها را خود تحمل می‌کنند. قیمت مواد غذایی در فروشگاه‌ها در ماه سپتامبر حدود ۲۲ درصد بیشتر از پنج سال قبل بود.
چه اتفاقی ممکن است در ادامه رخ دهد؟ کارشناسان هشدار داده‌اند که میوه‌ها، سبزیجات تازه و سایر مواد غذایی فسادپذیر که به‌طور مکرر تأمین می‌شوند، ممکن است به‌سرعت تحت تأثیر افزایش هزینه حمل‌ونقل و نگهداری در سردخانه‌ها قرار گیرند. بارت احتمال کاهش قابل‌توجه قیمت سوخت را که بتواند فشار بر کشاورزان و رانندگان کامیون را کاهش دهد، بسیار اندک می‌داند.
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد نیز هشدار داده است که تقویت پدیده ال‌نینو ممکن است از طریق خشکسالی، گرما یا سیل به محصولات کشاورزی آسیب بزند. چنین وضعیتی می‌تواند قیمت کالاهای پایه را افزایش دهد؛ هرچند ذخایر کافی و برداشت مناسب محصولات در برخی مناطق دیگر ممکن است از شدت این اثر بر قیمت مواد غذایی بکاهد.
افزایش قیمت کفش با جهش نفت
طبق اعلام انجمن توزیع‌کنندگان و خرده‌فروشان کفش آمریکا، تقریباً تمام کفش‌های فروخته‌شده در این کشور وارداتی هستند و حدود ۷۰ درصد مواد مورد استفاده در کفش‌های مصنوعی، منشأ پتروشیمیایی دارند. این تشکل صنفی سال گذشته با تعرفه‌های دولت ترامپ مخالفت کرده بود. حالا در اثر جنگ آمریکا علیه ایران بر اساس شاخص قیمت مصرف‌کننده، قیمت کفش در سپتامبر نسبت به ۱۲ ماه قبل ۳٫۴ درصد افزایش یافت. بیشترین رشد مربوط به کفش مردانه بود که قیمت آن ۴٫۵ درصد بالا رفت.
این انجمن صنفی اعلام کرده است که با وجود کاهش هزینه‌های واردات نسبت به سال گذشته، قیمت نفت، تعرفه‌ها و نااطمینانی‌های ژئوپلیتیکی احتمالاً باعث ادامه افزایش قیمت کفش در بازار خرده‌فروشی تا سال ۲۰۲۷ خواهند شد. مت پریست، رئیس و مدیرعامل این انجمن، گفت شرکت‌های تولید و عرضه کفش برای مقرون‌به‌صرفه نگه‌داشتن محصولات تلاش می‌کنند، اما توان بنگاه‌ها برای تحمل هزینه‌های اضافی محدود است و در نهایت بخشی از این فشار به مصرف‌کنندگان منتقل خواهد شد.
زنجیره تامین کالا زیر فشار هزینه‌ها
هزینه جابه‌جایی کالاها و ارسال بسته‌ها پیش از آغاز جنگ نیز در حال افزایش بود و تنها به قیمت سوخت وابسته نبود. حال هشت ماه پس از جنگ، میزان دقیق انتقال این هزینه‌ها به قیمت نهایی کالاها مشخص نیست. داده‌های قیمت تولیدکننده در سپتامبر نشان داد هزینه خدمات حمل‌ونقل و انبارداری کالاهایی که به‌عنوان نهاده در اختیار بنگاه‌ها قرار می‌گیرند، نسبت به سال قبل ۱۰٫۲ درصد افزایش یافته است. قیمت خدمات حمل بار جاده‌ای و آبی نیز در هر دو بخش ۱۹٫۳ درصد رشد داشته است.
این شاخص‌ها هزینه‌ای را اندازه‌گیری می‌کنند که شرکت‌های حمل‌ونقل دریافت می‌کنند، اما مشخص نمی‌کنند چه میزان از افزایش هزینه‌ها در قیمت نهایی کالاها در فروشگاه‌ها منعکس شده است. مصرف‌کنندگان افزایش هزینه‌ها را به‌طور مستقیم‌تر هنگام ارسال بسته‌ها احساس کرده‌اند. اداره پست آمریکا در آوریل قیمت پایه خدمات اکسپرس، پست اولویت‌دار، گراند ادونتیج و پارسل سلکت را ۸ درصد افزایش داد و هزینه‌های بالاتر حمل‌ونقل را دلیل این تصمیم اعلام کرد. شرکت‌های یوپی‌اس، فدکس و دی‌اچ‌ال نیز برای بسیاری از محموله‌ها هزینه اضافی سوخت دریافت می‌کنند.
چه اتفاقی ممکن است در ادامه رخ دهد؟ حتی اگر قیمت نفت کاهش یابد، هزینه‌های ارسال کالا ممکن است در فصل خریدهای تعطیلات پایان سال همچنان بالا بماند. شرکت لجستیکی AFS و مؤسسه خدمات مالی تی‌دی کاوِن پیش‌بینی کرده‌اند هزینه ارسال بسته‌ها در سه‌ماهه جاری به رکورد برسد و نرخ حمل بار کامیونی نیز به بالاترین سطح از اوایل سال ۲۰۲۲ افزایش یابد.
اندی دایر، مدیرعامل AFS لجستیکس، گفت انتظار می‌رود سوخت در آینده قابل پیش‌بینی همچنان عامل افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل باشد. این شرکت همچنین هشدار داده است که اگرچه هزینه‌های اضافی سوخت در یوپی‌اس و فدکس ممکن است با کاهش قیمت گازوئیل و سوخت جت پایین بیاید، تغییر فرمول محاسبه این هزینه‌ها، تعرفه‌های ویژه تعطیلات و محدودیت ظرفیت حمل بار جاده‌ای می‌تواند هزینه نهایی ارسال کالا را همچنان بالا نگه دارد.
نظر شما