مرتضی افقه، اقتصاددان، در گفتگویی با تازههای اقتصاد، در تشریح این موضوع به موضوع تشدید تحریمها اشاره کرد و گفت: بر این اساس دسترسی کشور به منابع ارزی حاصل از فروش نفت محدودتر شده است.
وی در عین حال تصریح کرد: نرخ ارز مدتهاست که بهشدت از تحولات سیاسی و روابط خارجی اثر میپذیرد. از سال ۱۳۹۷ و با تشدید تحریمها، روابط خارجی به یکی از متغیرهای اصلی اثرگذار بر اقتصاد ایران تبدیل شده است.
افقه افزود: اثر این تحولات بر بازار ارز بسیار سریع است. یک اظهارنظر مثبت یا منفی از سوی مقامهای ایران یا آمریکا میتواند بلافاصله نرخ ارز و قیمت طلا را تحت تأثیر قرار دهد؛ در حالی که اثر آن بر سایر کالاها معمولاً با فاصله زمانی بیشتری ظاهر میشود.
این اقتصاددان با اشاره به محدودیت دسترسی ایران به منابع ارزی گفت: بخش قابل توجهی از افزایشهای نرخ ارز همچنان از همین شرایط ناشی میشود و تا زمانی که محدودیتهای ارزی و تحریمها ادامه داشته باشد، این عامل همچنان در بازار اثرگذار خواهد بود.
نقش انتظارات بر بازار ارز
افقه در ادامه با رد تاثیر صرف انتظارات روانی بر بازار ارز گفت: انتظارات مردم یک متغیر واقعی در اقتصاد است و نمیتوان اثر آن را از تحلیل بازار حذف کرد. زمانی که مردم انتظار دارند شرایط اقتصادی در آینده دشوارتر شود، تقاضا برای ارز افزایش پیدا میکند و این افزایش تقاضا نیز در نهایت بر قیمت اثر میگذارد.
این استاد دانشگاه در عین حال به دیدگاه برخی افراد که در حال حاضر قیمت ارز را غیر واقعی یا دارای حباب میدانند، اظهار کرد: یک دیدگاه آن است که تفاوت نرخ تورم ایران و آمریکا میتواند یک مبنا برای محاسبه نرخ ارز باشد، اما باید به خاظر داشت که این تنها عامل موثر نیست. درآمدهای ارزی و انتظارات نیز باید در این محاسبه در نظر گرفته شوند.
افقه ادامه داد: اگر درآمدهای ارزی افزایش پیدا کند، نرخ ارز کاهش مییابد و اگر منابع ارزی کاهش پیدا کند، نرخ ارز بالا میرود. انتظارات نیز مانند کمبود منابع، یک عامل واقعی و اثرگذار است. بنابراین هر افزایش قیمتی را نمیتوان صرفاً حباب دانست.
کنترل بازار در شرایط بحرانی
این اقتصاددان درباره نحوه مدیریت نرخ ارز در شرایط فعلی نیز خاطرنشان کرد: در شرایط عادی، سازوکار بازار اهمیت دارد، اما در شرایط بحرانی، دولت باید برای تأمین نیازهای اساسی و حیاتی اقتصاد مداخله کند.
وی با اشاره به تجربه سایر کشورها افزود: حتی کشورهای سرمایهداری نیز در زمان جنگ و بحران، بازارهای حساس را کنترل میکنند و اجازه نمیدهند اختلال در این بازارها به معیشت مردم منتقل شود.
افقه تأکید کرد: در اقتصادی که وابستگی بالایی به تجارت خارجی و ارز دارد، سیاستگذار باید برای تأمین ارز مورد نیاز کالاهای اساسی و نیازهای حیاتی، بازار را مدیریت کند.
وی در عین حال تصریح کرد: البته این موضوع لزوماً به معنای ارزپاشی نیست. سیاستگذار میتواند بدون عرضه گسترده ارز، قیمت ارز مورد نیاز بخشهای ضروری اقتصاد را مدیریت کند و همزمان با سوءاستفادهکنندگان از شرایط بازار برخورد داشته باشد.
اهمیت کنترل نقدینگی
افقه در بخش دیگری از صحبتهای خود به نقش نقدینگی اشاره کرد و گفت: در شرایط فعلی، کنترل نقدینگی یکی از ابزارهایی است که میتواند به مدیریت بازار ارز کمک کند.
وی توضیح داد: انتظارات میتواند به صورت بالقوه قیمتها را افزایش دهد، اما این نقدینگی است که امکان بالفعل شدن این فشار را فراهم میکند.
به گفته افقه، اگر نقدینگی بهدرستی مدیریت شود، میتوان بخشی از آثار ناشی از انتظارات را کنترل کرد و سرعت افزایش نرخ ارز را کاهش داد.
این اقتصاددان در عین حال تأکید کرد: تا زمانی که تحریمها ادامه دارد و منابع ارزی کشور محدود است، امکان کنترل کامل نرخ ارز وجود ندارد.
افقه گفت: در چنین شرایطی، سیاستگذار پولی میتواند با استفاده از ابزارهایی مانند کنترل نقدینگی، تا حدی سرعت افزایش نرخ ارز را کاهش دهد؛ اما بخش مهمی از روند بازار همچنان به شرایط سیاسی، میزان دسترسی به منابع ارزی و انتظارات فعالان اقتصادی بستگی دارد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: برای تحلیل بازار ارز باید مجموعهای از عوامل را در کنار یکدیگر دید؛ تحولات سیاسی، محدودیت منابع ارزی، انتظارات و نقدینگی همگی در شکلگیری روند نرخ ارز نقش دارند.
نظر شما