حمیدرضا جیهانی، کارشناس اقتصادی در گفت‌وگو با خبرنگار تازه‌های اقتصاد با اشاره به انتشار اوراق سلف سکه طلای بانک مرکزی در مدیریت بازار ارز اظهار کرد: اوراق سلف سکه طلای بانک مرکزی و ابزارهای مبتنی بر طلا ‌های طلا به‌خودی‌خود ابزار مداخله مستقیم در بازار ارز محسوب نمی‌شوند، اما می‌توانند در مدیریت بازار ارز نقش کمک‌کننده و مؤثری ایفا کنند و به یکی از ابزارهای مهم در این زمینه تبدیل شوند.

وی افزود: در اقتصاد ایران به دلیل وجود دوره‌های نااطمینانی، تورم و جهش‌های هیجانی قیمت‌ها، خانوارها و فعالان اقتصادی معمولاً تلاش می‌کنند دارایی‌های خود را از نگهداری به شکل ریالی خارج کرده و به سمت دارایی‌هایی حرکت کنند که بتوانند پوششی در برابر تورم و کاهش ارزش پول ملی ایجاد کنند.

این کارشناس اقتصادی ادامه داد: در حال حاضر مهم‌ترین بازارهایی که مردم برای حفظ ارزش دارایی‌های خود به آنها مراجعه می‌کنند، بازار طلا و ارز است. در گذشته نیز دارایی‌هایی مانند خودرو، سیم‌کارت و برخی کالاهای دیگر در دوره‌هایی به عنوان ابزار حفظ ارزش مورد توجه قرار می‌گرفتند، اما امروز طلا و ارز مهم‌ترین گزینه‌هایی هستند که می‌توانند از طریق وابستگی به نرخ ارز یا قیمت‌های جهانی، بخشی از ریسک تورم و کاهش ارزش پول ملی را پوشش دهند.

جیهانی تصریح کرد: در چنین شرایطی، ایجاد ابزارهای رسمی، شفاف و در دسترس برای سرمایه‌گذاری در طلا اهمیت زیادی پیدا می‌کند. زمانی که مردم تصمیم می‌گیرند برای حفظ ارزش دارایی‌های خود به سمت طلا حرکت کنند، می‌توانند به جای ورود مستقیم به بازارهای غیررسمی، از ظرفیت اوراق سلف سکه طلای بانک مرکزی و صندوق‌های طلا استفاده کنند؛ این ابزارها که در چارچوب رسمی فعالیت می‌کنند و می‌توانند از نظر شفافیت، اطمینان و اعتماد سرمایه‌گذاران، جایگزین مناسبی برای برخی روش‌های سنتی سرمایه‌گذاری باشند.

وی با بیان اینکه این موضوع از منظر سیاست‌گذاری نیز اهمیت دارد، گفت: برای سیاست‌گذار، حرکت نقدینگی و منابع آحاد اقتصادی در فضایی شفاف و قابل رصد، ارزش زیادی دارد. صندوق‌های طلا نیز طی سال‌های اخیر توانسته‌اند بخشی از این نقش را بر عهده بگیرند و سرمایه‌گذاری در طلا را به سمت یک بازار رسمی‌تر و شفاف‌تر هدایت کنند.

این کارشناس اقتصادی اظهار کرد: اگر بخواهیم فنی‌تر به موضوع نگاه کنیم، اوراق سلف سکه طلا و صندوق‌های طلا از طریق جذب بخشی از نقدینگی‌های سرگردان می‌توانند به مدیریت بازارها کمک کنند. به این معنا که سرمایه‌گذاران به جای ورود مستقیم به بازار دلار و ارز، می‌توانند وارد بازار طلا و ابزارهای مالی مبتنی بر آن شوند و به صورت غیرمستقیم از تغییرات نرخ ارز و قیمت طلا بهره‌مند شده و بخشی از ریسک کاهش ارزش پول ملی را پوشش دهند.

جیهانی افزود: اوراق سلف سکه طلا و صندوق‌های طلا مزایای مختلفی برای سرمایه‌گذاران، به‌ویژه دارندگان واحدهای سرمایه‌گذاری و سرمایه‌گذاران خرد دارند. نخست اینکه نیاز افراد به ورود و مراجعه مستقیم به بازارهای غیررسمی را کاهش می‌دهند. دوم اینکه ریسک‌های مربوط به خرید و نگهداری طلای فیزیکی، از جمله احتمال تقلب یا سرقت، را تا حد زیادی حذف می‌کنند.

وی ادامه داد: مزیت دیگر این ابزارها، کاهش تقاضای مستقیم برای ارز در بازار اسکناس، صرافی‌ها و بازارهای غیررسمی است. بخشی از تقاضایی که به صورت مستقیم وارد بازار ارز می‌شود، می‌تواند از طریق ابزارهای مبتنی بر طلا به شکل غیرمستقیم پاسخ داده شود. در این شرایط، بازار و ابزارهای طلا می‌توانند ظرفیت بیشتری برای مدیریت و ساماندهی داشته باشند و از سوی دیگر، طلا در مقایسه با ارز، در برخی شرایط کمتر تحت تأثیر محدودیت‌های ناشی از تحریم قرار می‌گیرد.

این کارشناس اقتصادی تأکید کرد: در دوره‌های نااطمینانی و تنش در بازارها، بخشی از تقاضای سفته‌بازانه‌ای که به سمت بازار ارز شکل می‌گیرد، می‌تواند از طریق توسعه ابزارهای مبتنی بر طلا به بازارهای مالی هدایت شود. در واقع، این ابزارها می‌توانند بخشی از تقاضای بالقوه سفته‌بازی در بازار ارز را به سمت سرمایه‌گذاری در طلا و ابزارهای مالی مرتبط منتقل کنند.

جیهانی با اشاره به نقش توسعه بازار مالی طلا گفت: تقویت و رونق ابزارهای طلا می‌تواند موجب انتقال بخشی از معاملات بازار فیزیکی طلا، اعم از رسمی و غیررسمی، به بازارهای مالی شود. این روند در واقع به معنای مالی‌سازی بازار طلا است و می‌تواند نیاز به جابه‌جایی و دست‌به‌دست شدن طلای آب‌شده، سکه و سایر اشکال فیزیکی طلا را کاهش دهد.

وی افزود: در این شرایط، سرمایه‌گذاران به جای نگهداری فیزیکی طلا، می‌توانند در قالب واحدهای صندوق سرمایه‌گذاری کنند و صندوق‌ها نیز بر پایه گواهی سپرده شمش طلا، گواهی سپرده طلا و سایر اوراق و ابزارهای مالی مبتنی بر طلا و فلزات گران‌بها، ظرفیت‌های جدیدی برای سرمایه‌گذاری ایجاد کنند.

این کارشناس اقتصادی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین آثار این روند، مدیریت نقدینگی‌های سرگردان و انتقال بخشی از معاملات از بازارهای فیزیکی و غیرشفاف به بازارهای مالی است. زمانی که طلا در قالب ابزارهای مالی در اختیار مردم قرار می‌گیرد، فضای سرمایه‌گذاری قابل رصدتر و شفاف‌تر می‌شود و مجموعه‌های نظارتی نیز امکان بیشتری برای مشاهده و بررسی جریان معاملات خواهند داشت.

جیهانی اظهار کرد: توسعه بازارهای مالی مبتنی بر طلا، قابلیت رصد و مدیریت جریان نقدینگی را نیز برای سیاست‌گذار پولی و بانکی افزایش می‌دهد. به همین دلیل نیز طی سال‌های اخیر شاهد حمایت و توجه بانک مرکزی به توسعه ابزارهای سرمایه‌گذاری مبتنی بر طلا و فلزات گران‌بها بوده‌ایم و ظرفیت‌های این بازار مورد توجه قرار گرفته است.

وی افزود: اگر بخواهیم به ظرفیت ابزارهای مبتنی بر طلا و به خصوص اوراق سلف سکه از منظر شرایط اقتصاد ایران نگاه کنیم، باید توجه داشت که دلار در شرایط عادی یک پول و ابزار مالی برای تجارت خارجی و مبادلات بین‌المللی است، اما در دوره‌هایی که فضای نااطمینانی و هیجان در اقتصاد افزایش پیدا می‌کند، بخشی از تقاضای دلار که باید ماهیت تجاری داشته باشد، به تقاضای سفته‌بازانه تبدیل می‌شود.

این کارشناس اقتصادی گفت: تقاضای ارز در چنین شرایطی صرفاً به نیازهایی مانند واردات کالا، سفرهای خارجی و سایر مصارف واقعی محدود نمی‌شود و بخشی از آن به تقاضای ذخیره ارزش و پوشش کاهش ارزش پول ملی تبدیل می‌شود. در این مرحله، اگر بتوان ابزارهای مبتنی بر طلا و به خصوص اوراق سلف سکه طلا را توسعه داد و منابع آنها را به‌درستی مدیریت کرد، می‌توان بخشی از این تقاضا را به سمت بازارهای رسمی سرمایه‌گذاری هدایت کرد.

جیهانی تأکید کرد: برای تحقق این هدف، نقدشوندگی ابزارهای مبتنی بر طلا باید در سطح مناسبی قرار داشته باشد، معاملات آنها باید شفاف و بدون حاشیه انجام شود و عملکرد این ابزارها نیز باید با واقعیت‌های بازار طلا همخوانی داشته باشد. به عبارت دیگر، بازدهی صندوق‌های طلا باید ارتباط و همبستگی قابل قبولی با تحولات بازار فیزیکی طلا داشته باشد تا اعتماد سرمایه‌گذاران به این ابزارها افزایش یابد.

وی ادامه داد: هرچه اعتماد سرمایه‌گذاران به ابزارهای مبتنی بر طلا بیشتر شود، امکان خروج بخشی از سرمایه‌گذاران از بازارهای فیزیکی و غیررسمی و ورود آنها به بازارهای مالی افزایش پیدا می‌کند. در این صورت می‌توان پاسخ مناسبی به دغدغه افرادی داد که نگران کاهش ارزش پول ملی و افت ارزش دارایی‌های خود هستند و به آنها این امکان را داد که به جای خرید مستقیم دلار و ورود به بازار ارز، از ابزارهای رسمی سرمایه‌گذاری مبتنی بر طلا استفاده کنند.

نویسنده: مرتضی ابراهیمی