به گزارش خبرنگار بین‌الملل تازه‌های اقتصاد، اسپانیا که زمانی با ابتکارهای غیررسمی و خطوط بادی سنتی دهه ۱۹۹۰ گام در مسیر انرژی‌های تجدیدپذیر گذاشت، امروزه با سهم حدود ۶۰ درصدی باد و خورشید در سبد تولید برق، سرآمد قاره اروپا به شمار می‌رود. با این حال، تازیانه تابستان‌های سوزان و موج‌های پیاپی گرما در سال ۲۰۲۶ نشان داد که تولید بی‌سابقه برق پاک، به‌تنهایی ضامن امنیت پایدار انرژی نیست.

مادرید اکنون در برابر پدیده‌ای نوظهور قرار گرفته است: تولید مازاد برق در ساعات اوج تابش آفتاب و ناتوانی در ذخیره‌سازی آن برای ساعات تاریکی، معمایی اقتصادی و فنی ایجاد کرده که بقای این الگوی پیشگام را بدون یک جهش فوری در فناوری باتری و ذخیره‌سازی با چالشی راهبردی مواجه کرده است.

توهم فراوانی؛ سقوط ارزش پروژه‌ها در گرداب قیمت‌های منفی

بر اساس گزارش بلومبرگ، تولید افسارگسیخته مزارع خورشیدی در شبه‌جزیره ایبری بدون امکان ذخیره مازاد، بازار برق اسپانیا را با رکوردی بی‌سابقه از قیمت‌های منفی مواجه کرده است، به طوری که تا نخستین روزهای سپتامبر ۲۰۲۶، بیش از ۶۸۰ ساعت قیمت منفی یا صفر در بازار عمده‌فروشی برق ثبت شده که حتی رکورد کل سال پیشین را پشت سر گذاشته‌است. این ارزان‌شدن مصنوعی که در نگاه نخست امتیازی برای مصرف‌کننده به نظر می‌رسد، بازدهی سرمایه‌گذاری نیروگاه‌ها را به‌شدت تحلیل برده و مالکان مزارع خورشیدی را به سمت فروش دارایی‌ها با تخفیف‌های سنگین سوق داده است.

بر این اساس تداوم این وضعیت پدیده‌ای را تشدید کرده که در ادبیات انرژی از آن به «هم‌نوع‌خواری قیمتی» (Cannibalization) یاد می‌شود؛ وضعیتی که در آن گسترش ظرفیت‌های نوظهور فتوولتائیک، بهای ساعتی همان برق تولیدی را نابود می‌کند.

تنگنای زیرساختی و تأخیر مزمن در استقرار باتری‌های صنعتی

بزرگ‌ترین گره کور در توازن بازار برق اسپانیا، عقب‌ماندگی چشمگیر در نصب باتری‌های مقیاس شبکه است. داده‌های رسمی بازتاب‌یافته در نشریه تخصصی انرژی کانکتس نشان می‌دهد که اسپانیا با دارا بودن تنها حدود ۴۰۰ مگاوات ظرفیت ذخیره‌سازی نصب‌شده باتری، کمتر از ۲ درصد از هدف‌گذاری ۲۲ گیگاواتی خود برای افق ۲۰۳۰ را محقق کرده است و این خلاء زیرساختی، شبکه انتقال را در برابر نوسانات ناگهانی فرکانس و تندبادهای مصرف آسیب‌پذیر ساخته است.

در عین حال مقررات پیچیده اداری، نبود شفافیت در ساختار «بازار ظرفیت» و بلاتکلیفی مشوق‌های بلندمدت باعث شده‌اند تا سرمایه‌گذاران بین‌المللی علی‌رغم وجود فناوری‌های پیشرفته ذخیره‌سازی، ورود سرمایه به پروژه‌های باتری چندساعته را با تأخیر همراه کنند.

ترمزهای قانونی و اضطرار نوسازی شبکه انتقال

شبکه توزیع و انتقال برق اسپانیا برای مدل‌های سنتی و متمرکز گذشته طراحی شده، نه برای میزبانی از هزاران نیروگاه نامتمرکز خورشیدی و بادی. از این رو محدودیت قانونی سرمایه‌گذاری در شبکه انتقال که پیش‌تر به سقف ۰.۳ درصد تولید ناخالص داخلی محدود شده بود، فرایند اتصال پارک‌های نوین به خطوط فشارقوی را قفل کرده است. آنگونه که پایگاه بین‌المللی انرژی بی‌اوسی وی‌آی‌پی گزارش داده، دولت اسپانیا برای برون‌رفت از این تنگنا ناگزیر به تصویب بسته سرمایه‌گذاری ۱۳.۶ میلیارد یورویی تا پایان دهه شده تا ظرفیت انتقال خطوط پرفشار را تا چهارده برابر افزایش دهد.

این تزریق مالی هرچند پروژه‌های متوقف‌شده به ارزش ۷ میلیارد یورو را رفع انسداد می‌کند، اما ساخت خطوط نوین انتقال و هماهنگ‌سازی پست‌های تبدیل با ماهیت متغیر انرژی‌های پاک نیازمند زمان است؛ زمانی که بازار برق اسپانیا به‌سختی در اختیار دارد.

ضرورت پیوند تجدیدپذیرها با صنایع هیدروژن و برقی‌سازی

کارشناسان تنها راه پایدار برای جذب مازاد تاریخی برق پاک را تسریع در برقی‌سازی صنایع سنگین و راه‌اندازی پروژه‌های هیدروژن سبز عنوان می‌کنند. در شرایطی که تنها حدود ۲۵ درصد از کل مصرف نهایی انرژی اسپانیا برقی‌سازی شده، ظرفیت‌های عظیمی از حامل‌های آلاینده فسیلی در ترابری و گرمایش دست‌نخورده باقی مانده‌اند. به اعتقاد آنها همگرایی شرکت‌های بزرگ انرژی نظیر مئووه (Moeve) و گرنرجی (Grenergy) برای پیوند مزارع پاک با الکترولایزرهای هیدروژنی و پارک‌های باتری یکپارچه، تنها بستر تضمین‌کننده تقاضای پیوسته در دهه‌های آتی است.

همچنین پیوند سامانه‌های فتوولتائیک با تأسیسات ذخیره‌سازی در محل و تبدیل الکترون‌های مازاد به مولکول‌های هیدروژن، مانع از هدررفت اجباری انرژی (Curtailment) شده و زنجیره ارزش صنعتی را در دوران اوج تقاضا پایدار نگه می‌دارد.

در مجموع، تجربه اسپانیا زنگ خطری جدی و در عین حال آموزنده برای تمام اقتصادهایی است که شتابان به سوی انرژی‌های تجدیدپذیر گام برمی‌دارند: توسعه مزارع بادی و خورشیدی بدون همگام‌سازی شبکه و ایجاد زیرساخت‌های ذخیره‌سازی مقیاس‌بزرگ، به زودی به سقف محدودیت‌های خود برخورد خواهد کرد. اکنون عبور موفق اسپانیا از این تنگنا و حفظ موقعیت پیشروی آن در اروپا، مشروط به اجرای بی‌درنگ «انقلاب باتری»، رفع موانع اداری بازار ظرفیت و تبدیل مازاد تولید به پیشران صنعتی از طریق هیدروژن پاک است؛ در غیر این صورت، ارزان‌ترین برق قاره ممکن است به پرهزینه‌ترین بحران برای تولیدکنندگان آن بدل شود.