به گزارش خبرنگار تازه‌های اقتصاد، رونمایی از «کیف پول ایران» فقط به اضافه شدن یک ابزار تازه به فهرست روش‌های پرداخت محدود نمی‌شود. یکی از مهم‌ترین کارکردهای این زیرساخت، نزدیک کردن کیف پول‌های مختلف به یک چارچوب مشترک است؛ مدلی که می‌تواند استفاده از موجودی کیف پول را از محدوده یک ارائه‌دهنده فراتر ببرد و به توسعه هم‌پذیرندگی در پرداخت‌های خرد کمک کند.

محمدرضا مانی‌یکتا، مدیرکل نظام‌های پرداخت بانک مرکزی، در توضیح معماری کیف پول ایران تأکید کرده است که این خدمت قرار نیست جایگزین کیف پول‌های موجود یا مدل‌های کسب‌وکاری حلقه‌بسته شود، بلکه به‌عنوان مکمل منظومه پرداخت کشور فعالیت می‌کند. در همین چارچوب، تاکنون حداقل ۱۰ ارائه‌دهنده اصلی خدمات کیف پول و پرداخت برای ارائه این خدمت تجهیز شده‌اند و دسترسی کاربران از طریق برنامک این ارائه‌دهندگان و همچنین کانال USSD فراهم شده است.

این ترکیب، مسیر تازه‌ای برای توسعه کیف پول در ایران باز می‌کند؛ زیرا به‌جای شکل‌گیری یک کیف پول واحد با شبکه پذیرندگی مستقل، زیرساخت مرکزی می‌تواند بازیگران موجود را در کنار هم قرار دهد و از ظرفیت شبکه‌هایی استفاده کند که پیش از این ساخته شده‌اند.

هم‌پذیرندگی یعنی چه؟

در ساده‌ترین تعریف، هم‌پذیرندگی به این معناست که استفاده از یک کیف پول تا حد ممکن به شبکه اختصاصی همان ارائه‌دهنده محدود نماند. در مدل‌های بسته، کاربر معمولاً باید موجودی کیف پول خود را در همان شبکه‌ای خرج کند که ارائه‌دهنده برای او فراهم کرده است. هرچه تعداد این شبکه‌های جدا از هم بیشتر باشد، تجربه پرداخت برای کاربر نیز پراکنده‌تر می‌شود.

زیرساخت کیف پول ایران با اتصال چند ارائه‌دهنده و استفاده از شبکه پذیرندگی موجود شرکت‌های پرداخت و فین‌تک‌ها، امکان حرکت به سمت مدلی را فراهم می‌کند که در آن این مرزها کمتر دیده شوند. معنای عملی این تغییر آن است که توسعه کیف پول، به‌جای وابستگی کامل هر بازیگر به ساخت شبکه‌ای جداگانه، می‌تواند بر یک لایه مشترک و قابل استفاده میان بازیگران مختلف تکیه کند.

مانی‌یکتا در تشریح این طرح گفته است کیف پول ایران در حوزه تراکنش‌های خرد و کم‌ریسک نقش پررنگی خواهد داشت و طراحی مقررات و زیرساخت آن نیز با هدف بازتعریف نقش کیف پول‌ها در شبکه بانکی انجام شده است. در حال حاضر حداقل ۱۰ ارائه‌دهنده برای ارائه این خدمت تجهیز شده‌اند؛ موضوعی که نشان می‌دهد مدل توسعه از ابتدا بر حضور چند بازیگر و نه یک ارائه‌دهنده واحد بنا شده است.

شبکه پذیرندگی از صفر ساخته نمی‌شود

محمدصادق محبوبی، مدیرعامل شاپرک، نیز درباره مدل توسعه پذیرندگی کیف پول ایران توضیح داده است که قرار نیست برای این خدمت شبکه‌ای موازی از صفر ساخته شود. به گفته او، توسعه پذیرندگی از مسیر شرکت‌های پرداخت و کسب‌وکارهایی انجام می‌شود که هم‌اکنون شبکه پذیرندگی دارند؛ از جمله PSP‌ها و فین‌تک‌های بزرگ.

این مدل از یک جهت برای توسعه هم‌پذیرندگی اهمیت دارد. هر یک از بازیگران موجود پیش از این بخشی از بازار، کاربران و پذیرندگان خود را در اختیار داشته‌اند. قرار گرفتن این ظرفیت‌ها در یک معماری مشترک می‌تواند دامنه استفاده از کیف پول را افزایش دهد و به‌جای چند مسیر مستقل، یک بستر هماهنگ‌تر برای پرداخت خرد ایجاد کند.

در چنین الگویی، ارزش کیف پول فقط به تعداد کاربران یک برند وابسته نیست. گستردگی نقاط پذیرش نیز اهمیت پیدا می‌کند؛ زیرا هرچه امکان استفاده از موجودی کیف پول در موقعیت‌های بیشتری فراهم شود، احتمال استفاده روزمره از آن هم بیشتر خواهد شد. این همان نقطه‌ای است که هم‌پذیرندگی می‌تواند از یک مفهوم فنی به یک مزیت قابل لمس برای کاربر تبدیل شود.

۱۰ ارائه‌دهنده در یک معماری مشترک

براساس توضیحات منتشرشده در ایبنا، تارا، اسنپ‌پی، اوانو، جیب‌جت، کیپا، ۷۸۰، روبیکا، آپ، تاپ و ۷۲۴ از جمله ارائه‌دهندگانی هستند که برای ارائه خدمات کیف پول ایران تجهیز شده‌اند و این فهرست نیز قابل توسعه است.

اهمیت این عدد فقط در تعداد بازیگران نیست. حضور همزمان چند ارائه‌دهنده نشان می‌دهد کیف پول ایران قرار است به‌عنوان زیرساختی مشترک عمل کند؛ یعنی هر بازیگر همچنان می‌تواند تجربه کاربری، خدمات جانبی و مدل کسب‌وکاری خود را داشته باشد، اما لایه پایه پرداخت می‌تواند به‌صورت هماهنگ‌تری میان آنها عمل کند.

در نتیجه، هم‌پذیرندگی الزاماً به معنای حذف تفاوت میان کیف پول‌ها نیست. برعکس، می‌تواند زمینه‌ای ایجاد کند تا ارائه‌دهندگان روی کیفیت خدمت، تجربه کاربری، اعتبار، وفاداری و خدمات تکمیلی رقابت کنند، در حالی که بخش پایه پرداخت در یک چارچوب مشترک توسعه پیدا می‌کند.

تمرکز بر پرداخت‌های خرد

طراحی سقف‌های کیف پول ایران نیز نشان می‌دهد این زیرساخت برای پرداخت‌های خرد و استفاده روزمره در نظر گرفته شده است. براساس اعلام مدیرعامل شاپرک، سقف مانده کیف پول حدود ۱۵ میلیون تومان، سقف هر تراکنش ۵ میلیون تومان و کف مبلغ تراکنش حدود ۱۰ هزار تومان تعیین شده است.

مانی‌یکتا نیز کاربرد اصلی این خدمت را تراکنش‌های خرد و کم‌ریسک دانسته و بر ساده‌سازی انتقال وجه تأکید کرده است. در انتقال کیف‌به‌کیف، کاربر می‌تواند تنها با شماره تلفن همراه دریافت‌کننده و مبلغ تراکنش، وجه را منتقل کند و نیازی به وارد کردن شماره کارت، شماره شبا یا رمز پویا ندارد. دسترسی از طریق USSD نیز امکان استفاده از بخشی از خدمات را بدون وابستگی کامل به اینترنت فراهم می‌کند.

قرار گرفتن این قابلیت‌ها در کنار هم‌پذیرندگی، می‌تواند کیف پول را به ابزاری نزدیک‌تر به رفتار روزمره پرداخت تبدیل کند. در این مدل، کاربر نه فقط برای انتقال وجه، بلکه برای خریدهای خرد نیز می‌تواند از موجودی کیف پول استفاده کند و توسعه شبکه پذیرندگی مشترک، دامنه کاربرد آن را افزایش می‌دهد.

از کیف پول‌های جداگانه تا شبکه‌ای هماهنگ‌تر

تجربه کیف پول در ایران تا امروز بیشتر بر مدل‌های جداگانه و شبکه‌های اختصاصی استوار بوده است. هر بازیگر کاربران و پذیرندگان خود را توسعه داده و موفقیت آن نیز تا حد زیادی به اندازه همین شبکه وابسته بوده است. زیرساخت جدید می‌تواند این منطق را تغییر دهد و به‌جای توسعه چند جزیره مستقل، ظرفیت‌های موجود را در یک مسیر مشترک قرار دهد.

این تغییر برای شبکه پرداخت نیز اهمیت دارد. هرچه سهم تراکنش‌های خرد از مسیر کیف پول بیشتر شود، ابزارهای پرداخت متنوع‌تر می‌شوند و کاربران برای همه پرداخت‌های روزمره الزاماً به کارت بانکی وابسته نخواهند بود. در عین حال، استفاده از شبکه پذیرندگی موجود باعث می‌شود توسعه این خدمت بر زیرساخت‌های فعال بازار تکیه کند و مسیر گسترش آن کوتاه‌تر شود.

در نهایت، هم‌پذیرندگی را می‌توان یکی از مهم‌ترین لایه‌های توسعه‌ای کیف پول ایران دانست؛ لایه‌ای که هدف آن کنار گذاشتن کیف پول‌های تجاری نیست، بلکه ایجاد امکان همکاری بیشتر میان آنهاست. با توسعه این مدل، کاربر می‌تواند با اصطکاک کمتر از خدمات کیف پول استفاده کند، پذیرنده به دامنه بزرگ‌تری از کاربران دسترسی داشته باشد و ارائه‌دهندگان نیز به‌جای رقابت صرف بر سر ساخت شبکه‌های جداگانه، روی کیفیت و تنوع خدمات خود تمرکز کنند.