محمد رهبری، پژوهشگر حوزه فناوری و شبکههای اجتماعی، مدرس دانشگاه و مشاور وزیر ارتباطات در امور فناوری و نوآوری اجتماعی دادهمحور در گفتگو با تازههای اقتصاد با اشاره به پیامدهای اقتصادی قطعی اینترنت اظهار داشت: در این دوره، بخش بزرگی از کسبوکارهای دیجیتال عملاً به حالت تعطیل یا نیمهتعطیل درآمدند و درآمد بسیاری از آنها با کاهش شدید یا حتی توقف کامل مواجه شد. به گفته او، در بررسی اثرات قطعی اینترنت نباید تنها پلتفرمهای بزرگ را مدنظر قرار داد؛ چراکه صدها هزار کسبوکار خرد و کوچک، چه رسمی و چه غیررسمی، بیشترین آسیب را متحمل شدند و در بسیاری از موارد، برای هفتهها هیچ درآمدی نداشتند.
وی تأکید کرد که تأثیر قطعی اینترنت محدود به اقتصاد دیجیتال نیست و در سطح کلان، بخشهای مختلف اقتصاد را درگیر میکند. به گفته رهبری، امروزه حتی بسیاری از مشاغل سنتی که در محاسبات رسمی دیجیتال محسوب نمیشوند، به اینترنت وابستهاند و قطع ارتباط میتواند درآمد آنها را بهشدت کاهش دهد یا به صفر برساند.
این پژوهشگر حوزه فناوری با بیان اینکه قطع اینترنت موجب تغییر رفتار اقتصادی مردم میشود، گفت: با قطع دسترسی، خریدهای آنلاین متوقف میشود، استفاده از پلتفرمها کاهش مییابد و خود پلتفرمها نیز در بهروزرسانی و توسعه نرمافزارهایشان با مشکل جدی مواجه میشوند. مجموعه این عوامل باعث میشود درآمد بسیاری از پلتفرمها بهشدت کاهش یابد یا عملاً به صفر برسد.
رهبری با مقایسه این وضعیت با تجربه جنگ ۱۲ روزه یادآور شد: در آن مقطع، برخی پلتفرمها طی حدود ۱۰ روز قطعی، تا ۹۰ درصد افت درآمد را تجربه کردند. این در حالی است که قطعی اخیر بیش از دو تا سه هفته ادامه داشت و دسترسی بسیاری از پلتفرمها بهمراتب محدودتر بود، بنابراین آثار مخرب آن نیز عمیقتر و گستردهتر است.
امروزه حتی بسیاری از مشاغل سنتی که در محاسبات رسمی دیجیتال محسوب نمیشوند، به اینترنت وابستهاند و قطع ارتباط میتواند درآمد آنها را بهشدت کاهش دهد یا به صفر برساند
وی افزود: در حوزههای غیرمرتبط با اقتصاد دیجیتال نیز اختلالهای جدی ایجاد شد؛ از مشکلات تجار و بازرگانان در ثبت سفارش گرفته تا توقف کامل درآمد برخی مشاغل خدماتی مانند مشاورههای آنلاین روانشناسی. این وضعیت، بهطور مستقیم بر اشتغال اثر منفی گذاشت.
مشاور وزیر ارتباطات با اشاره به آثار میانمدت و بلندمدت این قطعی گفت: کل اقتصاد کشور در این دوره آسیبهای جدی دیده است و لازم است برآورد دقیقی از خسارتها انجام شود. به گفته او، یکی از نخستین پیامدهای قابل پیشبینی، موج جدید تعدیل نیرو و حتی ورشکستگی برخی شرکتهای کوچک و متوسط است؛ روندی که نمونه آن پس از جنگ ۱۲ روزه نیز مشاهده شد.
رهبری همچنین به کاهش درآمدهای دولت اشاره کرد و گفت: با افت فعالیت فروشگاههای آنلاین، از جمله صدها هزار فروشگاه فعال در شبکههای اجتماعی، حجم سفارشها برای شرکت ملی پست و سایر بخشهای وابسته کاهش یافته است. از سوی دیگر، کاهش درآمد بنگاهها بهمعنای کاهش درآمدهای مالیاتی دولت خواهد بود و این مسئله اثر خود را بر اقتصاد کلان نشان میدهد.
وی در ادامه، قطعی اینترنت را دارای پیامدهای اجتماعی و روانی جدی دانست و اظهار کرد: بیکاری یا کاهش شدید درآمد، بهویژه برای کسانی که نقشی در ایجاد این وضعیت نداشتهاند، منجر به خشم و ناامیدی میشود. این احساس تنها به صاحبان کسبوکارهای دیجیتال محدود نمیماند، بلکه در سطح جامعه گسترش مییابد.
به گفته رهبری، کاهش اعتماد و بیثباتی، امنیت سرمایهگذاری را تضعیف میکند و موجب میشود افراد از راهاندازی کسبوکار جدید یا ادامه فعالیت خود منصرف شوند. او افزود: بسیاری از کسبوکارها سالها برای دیدهشدن و ارتقای جایگاه خود در فضای دیجیتال هزینه کردهاند، اما با چند روز قطعی اینترنت، حاصل این تلاشها از بین میرود؛ موضوعی که ناامیدی گستردهای ایجاد میکند.
وی مهاجرت نیروی متخصص را یکی از خطرناکترین پیامدهای این وضعیت دانست و گفت: جوانان تحصیلکرده و متخصص، بهویژه در حوزه فناوری، در صورت نبود چشمانداز روشن شغلی و دسترسی پایدار به اینترنت، به مهاجرت فکر میکنند. این روند میتواند در میانمدت و بلندمدت، حتی تهدیدی برای امنیت ملی کشور باشد؛ چراکه امنیت آینده کشورها به فناوری و نیروی انسانی متخصص گره خورده است.
در آیندهای نهچندان دور، امکان قطع کامل اینترنت برای دولتها بسیار محدودتر خواهد شد. به همین دلیل، نگاه چندبعدی و سیاستگذاری هوشمندانه، تنها راه مدیریت پایدار این حوزه است
رهبری با اشاره به سیاستهای کشورهای منطقه، از جمله امارات و ترکیه، گفت: این کشورها با سرمایهگذاری هدفمند در حال جذب نیروی انسانی متخصص از ایران و سایر کشورها هستند. به گفته او، عقبماندن در این رقابت منطقهای، بهویژه در شرایطی که فناوریهایی مانند هوش مصنوعی در حال شکلدادن به آینده اقتصاد و امنیت هستند، میتواند هزینههای جبرانناپذیری برای کشور به همراه داشته باشد.
این پژوهشگر حوزه فناوری تأکید کرد: تصمیمگیری درباره اینترنت نباید صرفاً فنی یا یکبعدی باشد. مسائل امنیتی، اقتصادی، اجتماعی و روانی بهشدت به یکدیگر پیوستهاند و نادیدهگرفتن هرکدام میتواند تبعات منفی مضاعفی ایجاد کند. تجربههای اخیر نشان میدهد که تصمیمهای یکبعدی، حتی با نیت تأمین امنیت، ممکن است در نهایت به تضعیف امنیت ملی منجر شوند.
رهبری در واکنش به ایده قطع کامل اینترنت بینالملل و اتکا به شبکهای کاملاً داخلی گفت: اگرچه ممکن است چنین طرحی از نظر فنی قابل تصور باشد، اما اینترنت یک اکوسیستم بههمپیوسته است و نمیتوان بخشی از آن را جدا کرد و انتظار عملکرد عادی داشت. به گفته او، حتی بسیاری از کسبوکارهایی که در این دوره دسترسی محدود داشتند، معتقد بودند اینترنت «طبقاتی» یا «وایتلیستی» پاسخگوی نیاز آنها نیست.
وی با تأکید بر اینکه اینترنت امروز به اندازه آب، برق و گاز برای زندگی مردم ضروری است، افزود: مردم در نهایت راه دسترسی خود را پیدا میکنند و تلاش برای قطع کامل ارتباط، نهتنها کارآمد نیست، بلکه میتواند ابزارهای حکمرانی را تضعیف کند.
رهبری در پایان با اشاره به تحولات فناوری، از جمله توسعه اینترنت ماهوارهای، گفت: در آیندهای نهچندان دور، امکان قطع کامل اینترنت برای دولتها بسیار محدودتر خواهد شد. به همین دلیل، نگاه چندبعدی و سیاستگذاری هوشمندانه، تنها راه مدیریت پایدار این حوزه است. او تأکید کرد: دیدن اینترنت صرفاً بهعنوان یک مسئله فنی یا امنیتی، پاسخگوی پیچیدگیهای امروز و آینده نخواهد بود.
نظر شما