به گزارش خبرنگار بین الملل تازه های اقتصاد، چین در تلاش است وابستگی خود را به کشورهای غربی در حوزه‌های مختلف اقتصادی و صنعتی کاهش دهد و در بخش‌های راهبردی، از فناوری و تولید تراشه گرفته تا انرژی، زیرساخت‌های مالی و زنجیره تأمین، به ظرفیت‌های مستقل دست پیدا کند. پکن حالا به سراغ یکی دیگر از حلقه‌های مهم اقتصاد جهانی، یعنی بیمه دریایی، رفته است؛ صنعتی که اگرچه کمتر از کشتی‌سازی و تجارت دریایی در کانون توجه قرار دارد، اما بدون آن بخش بزرگی از حمل‌ونقل بین‌المللی با دشواری روبه‌رو می‌شود.

روزنامه وال‌استریت ژورنال روز گذشته گزارشی منتشر کرد با این موضوع که چین در حال بررسی ایجاد یک مرکز بزرگ بیمه و بیمه اتکایی دریایی با سرمایه‌ای در حدود ۱۵ میلیارد دلار است؛ طرحی که در صورت اجرا می‌تواند وابستگی شرکت‌های کشتیرانی و تجاری این کشور به بیمه‌گران غربی را کاهش دهد و به پکن امکان دهد در این بازار نیز به رقیبی برای مراکز سنتی بیمه دریایی، به‌ویژه بازار لندن، تبدیل شود.

این برنامه بخشی از تلاش گسترده‌تر چین برای افزایش استقلال اقتصادی و مالی است؛ تلاشی که در سال‌های اخیر و با تشدید رقابت این کشور با آمریکا و متحدان غربی آن، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

بیمه؛ حلقه‌ای کمتر دیده‌شده در تجارت جهانی

بیمه دریایی یکی از بخش‌های اساسی تجارت بین‌المللی است. کشتی‌هایی که روزانه میلیون‌ها تن کالا، مواد اولیه، سوخت و محصولات صنعتی را میان کشورها جابه‌جا می‌کنند، برای فعالیت خود به پوشش‌های بیمه‌ای مختلف نیاز دارند. این پوشش‌ها فقط خسارت ناشی از غرق شدن یا آسیب دیدن کشتی را شامل نمی‌شوند؛ محموله‌ها، مسئولیت‌های حقوقی مالکان کشتی، تصادف‌ها، آلودگی‌های زیست‌محیطی، حملات سایبری و حتی خطرات ناشی از جنگ و درگیری‌های نظامی نیز در این صنعت قرار می‌گیرند.

اهمیت این بازار زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم شرکت‌های کشتیرانی بدون بیمه معتبر ممکن است برای ورود به برخی بنادر، دریافت خدمات بندری یا تأمین مالی با محدودیت روبه‌رو شوند. بانک‌ها و مؤسسات مالی نیز هنگام تأمین اعتبار برای خرید کالا یا حمل‌ونقل دریایی، معمولاً وجود پوشش بیمه‌ای معتبر را یکی از شروط خود قرار می‌دهند.

بازار جهانی بیمه دریایی سالانه ده‌ها میلیارد دلار ارزش دارد و بخش مهمی از آن در اختیار شرکت‌ها و مؤسسات بیمه‌ای مستقر در مراکز مالی بین‌المللی، به‌ویژه لندن، قرار گرفته است. بازار لویدز لندن یکی از شناخته‌شده‌ترین بازیگران این حوزه است؛ بازاری با سابقه چندصدساله که شبکه گسترده‌ای از بیمه‌گران، کارگزاران و سرمایه‌گذاران را در خود جای داده است.

برای چین که یکی از بزرگ‌ترین قدرت‌های تجارت کالا، کشتیرانی و کشتی‌سازی جهان است، وابستگی به چنین شبکه‌ای می‌تواند یک نقطه آسیب‌پذیر راهبردی باشد. به‌ویژه در شرایطی که اختلافات ژئوپلیتیکی و تحریم‌های اقتصادی نشان داده‌اند دسترسی به خدمات مالی و بیمه‌ای ممکن است به ابزاری برای اعمال فشار بر کشورها تبدیل شود.

هدف، ارتقای جایگاه است نه اضافه کردن یک شرکت جدید

البته چین پیش از این نیز در صنعت بیمه دریایی حضور داشته و شرکت‌هایی مانند «پی‌آی‌سی‌سی» (PICC) و «چاینا ری» (China Re) در حوزه بیمه و بیمه اتکایی فعالیت می‌کنند. بنابراین، طرح جدید به معنای ورود نخستین‌بار این کشور به بازار بیمه کشتی‌ها نیست.

تفاوت اصلی در مقیاس و هدف‌گذاری این برنامه است. چین می‌خواهد از ظرفیت شرکت‌های موجود فراتر برود و یک مرکز بزرگ و متمرکز ایجاد کند که توان مالی بیشتری برای پذیرش و توزیع ریسک‌های سنگین کشتیرانی بین‌المللی داشته باشد. این مرکز قرار است علاوه بر پاسخ‌گویی به نیاز ناوگان و تجارت دریایی چین، به شرکت‌های کشتیرانی خارجی نیز خدمات ارائه کند و در بازار جهانی با مراکز باسابقه بیمه‌ای رقابت کند.

به بیان دیگر، پکن به دنبال اضافه کردن یک شرکت بیمه دیگر به مجموعه شرکت‌های داخلی خود نیست؛ بلکه می‌خواهد جایگاهش را در ساختار جهانی بیمه دریایی ارتقا دهد.

طرح ۱۵ میلیارد دلاری چگونه اجرا می‌شود؟

بر اساس گزارش وال‌استریت ژورنال، مقام‌های چینی در حال رایزنی با شرکت‌های کشتیرانی، بانک‌ها و مؤسسات بیمه داخلی هستند تا منابع مالی لازم برای ایجاد این مرکز را تأمین کنند. هدف، گردآوری حدود ۱۵ میلیارد دلار برای ایجاد یک مجموعه فعال در زمینه بیمه و بیمه اتکایی دریایی است؛ مجموعه‌ای که قرار است در افق سال ۲۰۲۹ به مرحله راه‌اندازی برسد.

بیمه اتکایی در واقع نوعی بیمه برای شرکت‌های بیمه است. وقتی یک شرکت بیمه مسئولیت پوشش خسارت یک کشتی یا محموله را می‌پذیرد، می‌تواند بخشی از این ریسک را به شرکت بیمه دیگری منتقل کند. این سازوکار به‌ویژه در حوادث بزرگ دریایی اهمیت دارد؛ زیرا خسارت ناشی از غرق شدن یک نفتکش بزرگ، برخورد کشتی‌ها یا وقوع جنگ و درگیری ممکن است آن‌قدر سنگین باشد که از توان مالی یک شرکت بیمه فراتر برود.

در چنین شرایطی، بیمه اتکایی به شرکت‌های بیمه اجازه می‌دهد ریسک را میان چند مؤسسه تقسیم کنند و توانایی خود را برای پرداخت خسارت‌های بزرگ افزایش دهند.

در طرح مورد بررسی چین، شرکت دولتی چاینا ری می‌تواند نقش محوری داشته باشد. مجموعه‌های بیمه‌ای دیگری مانند پی‌آی‌سی‌سی نیز از جمله بازیگرانی هستند که احتمال مشارکت آن‌ها در این برنامه مطرح شده است. با این حال، ساختار نهایی مرکز و سهم هر یک از شرکت‌ها هنوز مشخص نیست.

تحریم‌ها و جنگ؛ محرک‌های تازه پکن

یکی از عوامل مهم در افزایش توجه چین به بیمه دریایی، تحولات ژئوپلیتیکی سال‌های اخیر است. تحریم نفت روسیه و محدودیت‌هایی که بر شرکت‌های حمل‌ونقل، مالکان کشتی و ارائه‌دهندگان خدمات بیمه‌ای اعمال شده، به پکن نشان داده است که وابستگی به شبکه‌های بیمه‌ای بین‌المللی می‌تواند در شرایط بحرانی به یک نقطه آسیب‌پذیر تبدیل شود.

از سوی دیگر، افزایش هزینه بیمه کشتی‌ها در دوره تشدید تنش‌ها و اختلال در تردد دریایی، به‌ویژه در مسیرهای راهبردی مانند تنگه هرمز، اهمیت دسترسی به پوشش بیمه‌ای را بیشتر کرده است. در چنین شرایطی، حتی اگر یک مسیر دریایی از نظر فیزیکی باز باشد، افزایش شدید هزینه بیمه یا خودداری شرکت‌های بیمه از پذیرش ریسک می‌تواند حمل‌ونقل کالا را دشوار و گران کند.

در واقع، دسترسی به خدمات بیمه دریایی می‌تواند به اندازه دسترسی به بنادر، مسیرهای کشتیرانی و زیرساخت‌های حمل‌ونقل در تجارت جهانی اهمیت داشته باشد. چین با ایجاد ظرفیت مستقل بیمه و بیمه اتکایی می‌خواهد اطمینان حاصل کند که در صورت تشدید اختلافات سیاسی با غرب، تجارت خارجی و ناوگان دریایی این کشور با محدودیت کمتری مواجه شوند.

آیا چین می‌تواند جایگزین لویدز لندن شود؟

با وجود ابعاد بزرگ این طرح، ایجاد یک مرکز بیمه دریایی با سرمایه ۱۵ میلیارد دلار لزوماً به معنای رقابت آسان با بازیگران باسابقه این بازار نیست. صنعت بیمه دریایی فقط به سرمایه مالی وابسته نیست؛ تجربه ارزیابی ریسک، شناخت مسیرهای کشتیرانی، شبکه جهانی کارشناسان، توانایی پرداخت خسارت و اعتماد مالکان کشتی و بانک‌ها نیز در آن اهمیت اساسی دارد.

لویدز لندن طی چند قرن فعالیت، شبکه گسترده‌ای از متخصصان و بیمه‌گران ایجاد کرده و اعتبار آن در بازار بین‌المللی تثبیت شده است. چین برای رقابت با چنین مجموعه‌ای باید علاوه بر تأمین سرمایه، اعتماد شرکت‌های کشتیرانی و مؤسسات مالی بین‌المللی را نیز به دست آورد.

یکی از چالش‌های مهم، ظرفیت بیمه اتکایی است. حتی اگر چین بتواند بیمه کشتی‌ها و محموله‌های خود را در داخل کشور پوشش دهد، برای پذیرش ریسک‌های بسیار بزرگ و حوادثی که خسارت‌های سنگین به دنبال دارند، به منابع مالی و شبکه گسترده‌تری نیاز خواهد داشت.

همچنین، اعتبار بین‌المللی بیمه‌نامه‌ها اهمیت زیادی دارد. شرکت‌های کشتیرانی باید مطمئن باشند که بیمه‌نامه صادرشده از سوی این مرکز در بنادر، بانک‌ها و دیگر مراکز تجاری پذیرفته می‌شود. به همین دلیل، همکاری با مؤسسات رتبه‌بندی و ایجاد ارتباط با شبکه مالی جهانی از الزامات موفقیت این طرح خواهد بود.

نکته قابل توجه این است که چین ظاهراً قصد ندارد تمام ارتباطات خود را با ساختار مالی غرب قطع کند. در گزارش وال‌استریت ژورنال به نقش احتمالی مؤسسات رتبه‌بندی بین‌المللی در ارزیابی اعتبار این مرکز و استفاده از شبکه بانکی هنگ‌کنگ برای برخی پرداخت‌ها اشاره شده است. این موضوع نشان می‌دهد هدف پکن بیشتر ایجاد یک گزینه مستقل و قدرتمند در کنار زیرساخت‌های موجود است، نه لزوماً جدا شدن کامل از نظام مالی بین‌المللی.