به گزارش خبرنگار تازه‌های اقتصاد، بازار سرمایه در هفته جاری روزهای پررونقی را پشت سر گذاشت و در شرایطی که بازارهای موازی از جمله طلا و ارز با اصلاح قیمت مواجه شدند، بورس تهران توانست با ورود نقدینگی و افزایش تقاضا، یکی از هفته‌های مثبت خود را تجربه کند. شاخص کل بورس که هفته گذشته در محدوده ۷ میلیون و ۹۱۲ هزار واحدی به کار خود پایان داده بود، با شروع هفته جاری قدرت‌نمایی کرد و پس از عبور از مرز ۸ میلیون واحد، تا ارتفاع ۸ میلیون و ۳۵۷ هزار واحد پیش رفت. به این ترتیب، نماگر اصلی بازار سهام در مجموع با رشد ۴۴۵ هزار واحدی، بازدهی ۵.۶۲ درصدی را در یک هفته به ثبت رساند و بیش از گذشته به سقف تاریخی ۸.۵ میلیون واحدی نزدیک شد.

این رشد در شرایطی رقم خورد که بازارهای طلا و ارز برخلاف بورس، در مسیر نزولی حرکت کردند. کاهش قیمت دارایی‌های مبتنی بر ارز و طلا، در کنار جذابیت نسبی قیمت سهام و بهبود انتظارات سرمایه‌گذاران، بار دیگر توجه بخشی از نقدینگی را به سمت بازار سرمایه جلب کرد. به نظر می‌رسد ترکیب عوامل بنیادی، انتظارات تورمی، تحولات سیاسی و چشم‌انداز مذاکرات بین‌المللی، در شکل‌گیری موج جدید تقاضا در بورس نقش داشته است.

عقب‌نشینی طلا و دلار

بررسی روند بازارهای دارایی در هفته گذشته نشان می‌دهد که طلا و دلار برخلاف بازار سهام، با کاهش قیمت همراه بوده‌اند. قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار در روز چهارشنبه ۱۳ آبان‌ماه به ۲۶ میلیون و ۶۲ هزار تومان رسید، اما در ادامه با کاهش ۹۵۰ هزار تومانی به ۲۵ میلیون و ۱۱۲ هزار تومان در امروز رسید. بر این اساس، بهای هر گرم طلای ۱۸ عیار طی این بازه حدود ۳.۵ درصد افت کرد.

در بازار ارز نیز روند مشابهی مشاهده شد. قیمت دلار در بازار آزاد که در تاریخ ۱۳ آبان‌ماه در محدوده ۲۶۹ هزار و ۲۸ تومان قرار داشت، به ۲۶۲ هزار و ۵۰ تومان کاهش یافت. این تغییر به معنای افت حدود ۷ هزار تومانی و کاهش تقریبی ۲.۶ درصدی قیمت دلار در طول یک هفته است.

هم‌زمانی افت قیمت طلا و ارز با رشد قابل توجه شاخص بورس، این گمانه را تقویت کرده است که بخشی از سرمایه‌های فعال در بازارهای موازی، در حال تغییر مسیر به سمت بازار سهام هستند. البته نمی‌توان تمام رشد بورس را صرفاً به خروج پول از بازار طلا و ارز نسبت داد، اما کاهش جذابیت کوتاه‌مدت این دارایی‌ها در کنار چشم‌انداز مثبت‌تر سهام، می‌تواند یکی از عوامل مؤثر در جابه‌جایی جریان نقدینگی باشد.

ارزندگی سهام؛ مزیت رقابتی بورس

یکی از مهم‌ترین عواملی که در شرایط فعلی به نفع بازار سرمایه عمل می‌کند، فاصله ارزش بازار سهام با ظرفیت‌های بالقوه اقتصاد و شرکت‌های بورسی است. کارشناسان معتقدند بازار ارز پس از رشدهای قابل توجه گذشته، در مقطعی از اصلاح قیمتی قرار گرفته، در حالی که بازار سهام همچنان از منظر ارزش دلاری و برخی نسبت‌های بنیادی، ظرفیت رشد دارد.

ارزش دلاری بازار سرمایه ایران همچنان در محدوده کمتر از ۱۰۰ میلیارد دلار قرار دارد؛ موضوعی که از نگاه فعالان بازار می‌تواند نشان‌دهنده فاصله ارزش فعلی بازار با ظرفیت دارایی‌ها، تولید و درآمد شرکت‌های بورسی باشد. البته ارزش دلاری بازار به‌تنهایی معیار کافی برای تصمیم‌گیری نیست و عواملی مانند نرخ ارز، سودآوری شرکت‌ها، محدودیت‌های تولید، سیاست‌های اقتصادی و ریسک‌های سیاسی نیز باید در ارزیابی آن لحاظ شوند.

از سوی دیگر، نسبت قیمت به درآمد یا P/E بازار سهام در محدوده ۸ واحد و نسبت قیمت به فروش یا P/S نیز در محدوده یک واحد قرار دارد. این نسبت‌ها در کنار وضعیت سودآوری و دارایی شرکت‌ها، از جمله شاخص‌هایی هستند که می‌توانند جذابیت نسبی سهام را برای سرمایه‌گذاران افزایش دهند.

در واقع، زمانی که سرمایه‌گذار با مقایسه بازارهای مختلف به این جمع‌بندی برسد که قیمت برخی سهام با ظرفیت سودآوری و دارایی‌های شرکت‌ها تناسب بیشتری دارد، احتمال ورود منابع جدید به بورس افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل، بخشی از تقاضای شکل‌گرفته در روزهای اخیر را می‌توان ناشی از توجه دوباره سرمایه‌گذاران به متغیرهای بنیادی بازار دانست.

محرک تازه سودآوری شرکت‌ها

در کنار ارزندگی نسبی سهام، افزایش نرخ فروش محصولات در صنایع مختلف نیز به یکی از محرک‌های مهم بازار سرمایه تبدیل شده است. در ماه‌های اخیر، شرکت‌های متعددی در صنایع مختلف از جمله قند و شکر، لبنیات، صنایع غذایی، خودروسازی و برخی گروه‌های تولیدی، مجوز افزایش نرخ محصولات خود را دریافت کرده‌اند.

این افزایش نرخ‌ها در شرایط تورمی اقتصاد کشور اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه می‌تواند زمینه رشد درآمدهای عملیاتی شرکت‌ها و بهبود حاشیه سود آنها را فراهم کند. البته میزان اثرگذاری این مجوزها بر سودآوری شرکت‌ها به عواملی مانند رشد بهای مواد اولیه، هزینه‌های تولید، میزان فروش و قدرت تقاضا بستگی دارد.

با این حال، بازار سرمایه به‌طور معمول به شرکت‌هایی که امکان تعدیل نرخ فروش محصولات خود را متناسب با تورم دارند، توجه بیشتری نشان می‌دهد. از همین رو، افزایش نرخ در صنایع مختلف توانسته است انتظارات سرمایه‌گذاران نسبت به بهبود عملکرد مالی شرکت‌ها را تقویت کند و بر جذابیت سهام این گروه‌ها بیفزاید.

در چنین شرایطی، سرمایه‌گذاران علاوه بر توجه به رشد قیمت سهام، به دنبال شرکت‌هایی هستند که از ظرفیت افزایش درآمد و سودآوری در گزارش‌های مالی پیش‌رو برخوردار باشند. این موضوع می‌تواند به گسترش تقاضا از چند صنعت خاص به سایر گروه‌های بورسی نیز کمک کند.

صندوق‌های اهرمی؛ ستاره معاملات

یکی دیگر از اتفاقات قابل توجه بازار سرمایه در هفته گذشته، عملکرد درخشان صندوق‌های اهرمی بود. این صندوق‌ها که به دلیل ساختار اهرمی خود امکان کسب بازدهی بیشتر در دوره‌های صعودی بازار را فراهم می‌کنند، در روزهای اخیر با استقبال قابل توجه سرمایه‌گذاران مواجه شده‌اند و حجم معاملات آنها به سطوح کم‌سابقه‌ای رسیده است.

پیش از این، برخی صندوق‌های اهرمی با حباب منفی قابل توجهی مواجه بودند؛ به‌طوری که میزان این حباب در بعضی از آنها به حدود ۲۹ درصد نیز رسید. این فاصله میان قیمت معاملاتی واحدهای صندوق و ارزش خالص دارایی‌های آنها، نگرانی‌هایی را درباره وضعیت نقدشوندگی و جذابیت این ابزارهای سرمایه‌گذاری ایجاد کرده بود.

با این حال، در ادامه و با اتخاذ تصمیمات حمایتی از سوی سازمان بورس، شرایط معاملاتی صندوق‌های اهرمی با تغییراتی همراه شد. افزایش دامنه نوسان این صندوق‌ها از ۴ به ۶ درصد، یکی از اقداماتی بود که با هدف بهبود شرایط معاملاتی و کمک به تعدیل وضعیت آنها انجام شد.

این تحولات در کنار بازگشت رونق به کلیت بازار سهام، موجب افزایش توجه سرمایه‌گذاران به صندوق‌های اهرمی شده است. به‌گونه‌ای که این صندوق‌ها در هفته گذشته بارها در کانون توجه معامله‌گران قرار گرفتند و رکوردهای جدیدی در حجم معاملات به ثبت رساندند.

از سوی دیگر، بررسی عملکرد این ابزارهای سرمایه‌گذاری نشان می‌دهد بازدهی یک‌ساله برخی از صندوق‌های اهرمی حتی از ۵۰۰ درصد نیز فراتر رفته و میانگین بازدهی یک‌ساله این صندوق‌ها در محدوده ۳۶۹ درصد قرار گرفته است. چنین بازدهی‌هایی در کنار رشد اخیر شاخص کل، جذابیت این ابزارها را برای معامله‌گران افزایش داده است.

سیگنال‌های سیاسی و مذاکرات در کنار عوامل بنیادی و افزایش نرخ محصولات، تحولات سیاسی و انتشار اخبار امیدوارکننده درباره تداوم مذاکرات نیز در بهبود فضای روانی بازار سرمایه نقش داشته است. در روزهای گذشته، انتشار اخبار مربوط به تحرکات دیپلماتیک و دیدارهای سیاسی در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی، از جمله تحولات مرتبط با مذاکرات و رایزنی‌های سیاسی، انتظارات نسبت به کاهش تنش‌های خارجی را تحت تأثیر قرار داده است.

در همین راستا، انتشار اخبار مربوط به دیدار امیر قطر با رئیس‌جمهور آمریکا و احتمال تداوم مسیر مذاکرات، موجب تقویت امیدواری‌ها نسبت به بهبود روابط سیاسی و اقتصادی شده است.

بازتاب این اخبار را می‌توان در رفتار بازار ارز نیز مشاهده کرد؛ به‌طوری که قیمت تتر تا محدوده ۲۵۲ هزار تومان عقب‌نشینی کرد. کاهش نرخ ارزهای غیررسمی در کنار افزایش تقاضا در بازار سهام، نشان می‌دهد انتظارات معامله‌گران نسبت به آینده بازارهای دارایی با تغییراتی همراه شده است.

از منظر بازار سرمایه، کاهش تنش‌های سیاسی و احتمال بهبود روابط بین‌المللی می‌تواند از چند مسیر بر عملکرد شرکت‌های بورسی اثرگذار باشد. کاهش ریسک‌های سیاسی، بهبود انتظارات سرمایه‌گذاری، تسهیل مبادلات تجاری، کاهش هزینه‌های نقل‌وانتقال پول و افزایش امکان دسترسی شرکت‌ها به بازارهای صادراتی از جمله عواملی هستند که در صورت تحقق توافقات مؤثر، می‌توانند به نفع صنایع بورسی تمام شوند.

به همین دلیل، اخبار سیاسی در شرایط فعلی صرفاً یک متغیر روانی نیست، بلکه می‌تواند بر چشم‌انداز سودآوری و ارزش‌گذاری شرکت‌ها نیز اثرگذار باشد.

خبرنگار: مرتضی ابراهیمی