به گزارش خبرنگار تازههای اقتصاد، روزی بساط کتابهای قاچاق گوشه پیادهروها پهن میشد؛ کنار خیابان، در حوالی کتابفروشیها و چاپخانههایی که نام آنها در شناسنامه هیچ کتاب معتبری دیده نمیشد. حالا اما همان بازار، آرام و بیسروصدا مسیرش را عوض کرده است؛ دیگر لازم نیست خریدار برای پیدا کردن کتاب قاچاق به خیابان برود. کافی است چند کلمه جستوجو کند تا کتابهایی با ناشران ناشناخته، تخفیفهای وسوسهکننده و منشأ نامعلوم، درست در کنار کتابهای رسمی و معتبر، روی ویترین پلتفرمهای آنلاین ظاهر شوند؛ جایی که مرز میان کتاب قانونی و کالای قاچاق برای مخاطب، بیش از همیشه باریک شده است.
قاچاق کتاب یکی از مشکلات بازار نشر است؛ مسئلهای که زمانی بیشتر در اطراف میدان انقلاب و چاپخانههای غیرمجاز دیده میشد اما حالا شکل تازهای پیدا کرده است. با بیشتر شدن خریدهای اینترنتی، فروشندگان کتابهای قاچاق هم مسیر خودشان را به فضای آنلاین رساندهاند و برخی از این کتابها در پلتفرمهای فروش اینترنتی عرضه میشوند آن هم با نام ناشرانی که برای بسیاری از مخاطبان و حتی اهالی کتاب شناختهشده نیستند.
تخفیفهای سنگین یکی از نکات قابل توجه در فروش این آثار است چون همین موضوع میتواند آنها را برای خریدار جذابتر کند بدون اینکه مخاطب توجهی به سابقه ناشر یا مسیر انتشار کتاب داشته باشد. این در حالی است که ناشران مستقل و کتابفروشیها در شرایط دشواری فعالیت میکنند و کوچکتر شدن بازار نشر و کاهش درآمد انگیزه ادامه فعالیت را برای بخشی از فعالان این حوزه کمتر کرده است. در چنین شرایطی عرضه کتابهای با منشأ نامشخص و تخفیفهای غیرعادی پرسشهایی درباره نحوه نظارت بر این بازار و مسئولیت پلتفرمهای فروش آنلاین ایجاد کرده است.
درباره این موضوع با محسن فرجی، مدیر نشر خزه، درباره عرضه این کتابها در فضای آنلاین، آسیبهای قاچاق کتاب و مسئولیت نهادهای مختلف در قبال آن گفتوگو کردیم.
فرجی با اشاره به عرضه آنلاین کتابها گفت: با اصل عرضه کتاب در بسترها و پلتفرمهای آنلاین مشکلی نداریم؛ اما این کار باید از مسیر قانونی انجام شود.
وی با بیان اینکه برخی پلتفرمها بدون ارتباط با ناشر و مؤلف اقدام به عرضه کتاب میکنند افزود: بعضی پلتفرمهای آنلاین بدون ارتباط با ناشر و مؤلف کتابها را از روشهای غیرقانونی برای فروش میگذارند و این موضوع به حوزه کتاب و فعالان این حوزه که در سالهای اخیر هم بسیار کوچک شده آسیب میزند. برای مقابله با این مسئله کارگروهی که اتحادیه ناشران تشکیل داده به تنهایی نمیتواند مشکل را حل کند.
مدیر نشر خزه با تأکید بر ضرورت ورود دستگاههای اجرایی به این موضوع اظهار کرد: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دیگر وزارتخانههای مرتبط از جمله وزارت بازرگانی باید وارد این موضوع شوند. این نهادها بازوهای اجرایی دارند و میتوانند از ظرفیتهای قانونی استفاده کنند، از نیروی انتظامی کمک بگیرند و با روشهای مختلف جلوی قاچاق کتاب را بگیرند. بنابراین نمیشود انتظار داشت اتحادیه و کارگروه به تنهایی با این مسئله مقابله کنند.
وی افزود: عرضه کتابهایی که ناشر معتبر و مشخصی ندارند در پلتفرمهای آنلاین هم میتواند مصداق قاچاق کتاب باشد. همانطور که کتابهایی که کنار خیابان و پیادهروها فروخته میشوند یا از طریق چاپهای زیرزمینی وارد بازار میشوند قاچاق محسوب میشوند.
فرجی با اشاره به انتشار غیرقانونی نسخههای دیجیتال کتابها ادامه داد: در کنار پلتفرمهای آنلاین یکسری کانالهای تلگرامی هم هستند که فایل PDF کتابها را بدون اجازه ناشر به صورت رایگان منتشر میکنند و افراد میتوانند آن را دانلود کنند. این کار عملاً زحمت و هزینهای را که ناشر، مؤلف و مترجم برای تولید کتاب صرف کرده به شکل غیرقانونی از بین میبرد.
فرجی با تأکید بر ضرورت اطلاعرسانی عمومی اظهار کرد: آگاهیبخشی نباید فقط در حد اتحادیه و کارگروه باشد و این موضوع در سطح حاکمیتی هم باید دنبال شود. رسانه ملی و دیگر ابزارهای اطلاعرسانی میتوانند برای مردم توضیح دهند که این کتابها چه تفاوتی با کتابهای ناشران معتبر دارند و خرید آنها چه تبعاتی برای بازار نشر دارد.
مدیر نشر خزه در ادامه با اشاره به کیفیت پایین بخشی از این آثار افزود: بسیاری از این کتابها از نظر کیفیت هم وضعیت خوبی ندارند؛ چه از نظر محتوا و ترجمه و چه از نظر فیزیکی. بعضی ترجمهها کپی شدهاند و کیفیت چاپ، صحافی و طراحی جلد هم پایین است. این کتابها خیلی زود از بین میروند و بیشتر شبیه کالای ارزانقیمتی هستند که دوام زیادی ندارد.
پلتفرمهای آنلاین باید با ناشران قرارداد ببندند.
آنلاینها باید با ناشران قرارداد ببندند
وی درباره نقش پلتفرمهای آنلاین در ساماندهی این بازار گفت: پلتفرمهای آنلاین هم میتوانند به جای اینکه کتابهایی با منشأ نامشخص را عرضه کنند مستقیماً با ناشران معتبر قرارداد ببندند و کتابها را به صورت قانونی و شفاف بفروشند. در این شرایط هم مسیر عرضه کتاب مشخص است و هم ناشر میداند کتابش از چه طریقی به دست مخاطب میرسد.
در پایان باید بگوییم که قاچاق کتاب سالهاست از بساطهای خیابانی و چاپخانههای غیرمجاز عبور کرده و خودش را با تغییرات بازار هماهنگ کرده است. حالا بخشی از این بازار به فضای مجازی و پلتفرمهای فروش آنلاین رسیده و همین موضوع نظارت بر عرضه کتابهای قاچاق را سختتر کرده است.
در چنین شرایطی مقابله با این روند فقط با تشکیل کارگروههایی برای حمایت از ناشران به نتیجه نمیرسد. در کنار این کارگروهها وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دیگر دستگاههای مرتبط باید وارد عمل شوند و درباره نحوه عرضه کتاب در فضای آنلاین نظارت بیشتری داشته باشند. رسانه ملی هم میتواند با اطلاعرسانی درباره ناشران معتبر و تفاوت کتابهای قانونی با آثار قاچاق به افزایش آگاهی مخاطبان کمک کند. در نهایت مقابله با قاچاق کتاب فقط به جمعآوری چند عنوان یا بستن یک کانال و صفحه محدود نمیشود و همزمان باید روی عرضه غیرقانونی، نظارت بر پلتفرمهای آنلاین و آگاهی خریداران کار شود.
خبرنگار: زهره رضایی
نظر شما