به گزارش تازههای اقتصاد،بهار ۱۴۰۵ برای اقتصاد ایران فصل عقبنشینی بود؛ فصلی که فشار تحریم و جنگ در پسزمینه قرار داشت و تقریباً در هر گوشه از حسابهای ملی، نشانی از افت دیده میشد. اقتصاد با نفت ۱۰.۱ درصد کوچک شد و بدون نفت ۴.۶ درصد؛ صادرات افت کرد، حملونقل عقب نشست و سرمایهگذاری دوباره پایین آمد.
این کاهش رشد پیش از انتشار آمار رسمی بهار نیز از سوی سیاستگذار پولی مورد اشاره قرار گرفته بود. عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ در سیوسومین همایش سالانه سیاستهای پولی و ارزی گفته بود با توجه به وضعیت تولید و آسیب برخی واحدهای اقتصادی، احتمال دارد رشد اقتصادی تا پایان سال از سطح موجود نیز پایینتر برود. او در همان سخنان از اختلال در فعالیت بخشهایی از اقتصاد در پی جنگ گفته بود؛ هشداری که حالا بخشی از آن را میتوان در نخستین گزارش رسمی رشد سال ۱۴۰۵ دید.
تازهترین گزارش مرکز آمار ایران نشان میدهد؛ تولید ناخالص داخلی به قیمت ثابت سال ۱۴۰۰ در سهماهه نخست امسال با احتساب نفت به حدود ۲۱ هزار و ۷۹۵ هزار میلیارد ریال رسیده، در حالی که یک سال قبل حدود ۲۴ هزار و ۲۵۵ هزار میلیارد ریال بود. حتی با کنار گذاشتن نفت نیز تولید ناخالص داخلی از حدود ۱۸ هزار و ۴۹ هزار میلیارد ریال به ۱۷ هزار و ۲۲۶ هزار میلیارد ریال کاهش یافته است. فاصله میان این دو عدد مهم است؛ نفت بخش بزرگی از افت را به ثبت رسانده، اما کوچکشدن اقتصاد به نفت محدود نمانده است.
کیک اقتصاد چگونه کوچک شد؟
حافظه آماری سالهای اخیر نشان میدهد شتاب رشد اقتصاد از همان جهش بهار ۱۴۰۰ شروع به پایین آمدن کرد و دیگر نتوانست در آن سطح باقی بماند. رشد در سالهای بعد همچنان مثبت بود، اما در محدودهای پایینتر حرکت کرد و تا سال ۱۴۰۴ به نزدیکی صفر رسید. البته خود بهار ۱۴۰۴ هم یک فصل عادی نبود؛ جنگ ۱۲روزه در خرداد همان سال رخ داد و بخشی از آن فصل را درگیر کرد. با این حال، آمار کل سال ۱۴۰۴ نیز از اقتصادی کمجانتر خبر میدهد؛ رشد کل سال به ۰.۲ درصد رسید، اقتصاد بدون نفت ۰.۳ درصد کوچک شد و ضعف در صنعت و سرمایهگذاری ادامه داشت. بنابراین بهار ۱۴۰۵ بر اقتصادی تحمیل شد که از جهش ابتدای دهه فاصله گرفته، یک جنگ را هم در سال قبل پشت سر گذاشته و بخشی از توان رشد خود را پیشتر از دست داده بود؛ آنچه در ارقام تازه تفاوت ایجاد میکند، شدت افت در چند بخش بزرگ بهطور همزمان است.
مقایسه دو بهار، اندازه این تغییر را از دل انبوه اعداد بیرون میکشد و نشان میدهد بعضی بخشها از قبل ضعیف بودند، اما در نفت، صادرات، حملونقل و سرمایهگذاری فاصله میان ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ آنقدر زیاد شده که شکل کلی اقتصاد را تغییر داده است.
نفت و تجارت چه تغییری کردند؟
در جزئیات حسابهای ملی، نفت همچنان بیشترین سهم را در کاهش رشد این فصل دارد. ارزش افزوده استخراج نفت و گاز طبیعی در بهار امسال ۲۶.۴ درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل بوده، در حالی که این بخش در بهار ۱۴۰۴ رشد مثبت ۰.۸ درصدی داشت. سهم نفت و گاز از تولید ناخالص داخلی نیز از ۲۵.۶ درصد به ۲۱ درصد رسیده و مشارکت این بخش در رشد اقتصادی منفی ۶.۷۴ واحد درصد محاسبه شده است.
در سمت تجارت خارجی نیز حجم واقعی صادرات کالا و خدمات ۳۵.۷ درصد کاهش یافته؛ رقمی که در بهار سال قبل منفی ۸.۸ درصد بود. سهم صادرات از تولید ناخالص داخلی به قیمت بازار نیز از ۲۶ درصد به ۱۸.۷ درصد رسیده است. حملونقل، انبارداری و ارتباطات هم ۱۷ درصد کاهش داشته، در حالی که این رقم یک سال قبل منفی ۳.۵ درصد بود. کنار هم قرار گرفتن این اعداد نشان میدهد بخشهایی که ارتباط بیشتری با تجارت و جابهجایی کالا دارند، در بهار امسال تغییر محسوسی را تجربه کردهاند.
پیش از انتشار این آمار نیز مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، ۶ شهریور ۱۴۰۵ در گفتوگوی تلویزیونی با مردم گفته بود واردات و صادرات کشور بین ۲۵ تا ۳۵ درصد کاهش یافته است. این رقم از نظر تعریف آماری دقیقاً همان شاخص صادرات در حسابهای ملی نیست، اما هر دو داده از کاهش فعالیت در بخش تجارت خارجی خبر میدهند.
در میان این تصویر عمدتاً منفی، همه بخشها همجهت حرکت نکردهاند. کشاورزی که در بهار سال گذشته ۲.۷ درصد کوچک شده بود، امسال به رشد مثبت ۲.۳ درصدی رسیده و واسطهگریهای مالی نیز با رشد ۲ درصدی در محدوده مثبت باقی مانده است؛ بخشی که فعالیت بانکها، مؤسسات اعتباری، بیمه و دیگر خدمات مالی را دربر میگیرد. «سایر خدمات عمومی، اجتماعی و شخصی» هم رشد ۱۳.۱ درصدی ثبت کرده و در تأمین آب و برق نیز، با وجود باقی ماندن رشد منفی، شدت کاهش نسبت به سال قبل کمتر شده است.
با این وجود، این بخشهای مثبت نتوانستهاند افت ثبتشده در نفت، صنایع و معادن و بخش عمده خدمات را جبران کنند. آمار سهماهه نخست نشان میدهد کاهش رشد در بهار امسال در همه بخشها شدت یکسانی نداشته؛ نفت، صادرات و حملونقل سهم بیشتری از افت داشتهاند، در حالی که کشاورزی و برخی فعالیتهای خدماتی همچنان در محدوده مثبت ماندهاند. به این ترتیب، تصویر بهار ۱۴۰۵ نه یکدست منفی است و نه میتوان کاهش رشد کل اقتصاد را تنها به یک بخش نسبت داد؛ آنچه در ادامه اهمیت پیدا میکند، آمار فصلهای بعد است که نشان خواهد داد کدام بخشها توانستهاند بخشی از افت سهماهه نخست را جبران کنند و کدام کاهشها ماندگارتر بودهاند.
نظر شما