به گزارش خبرنگار تازه‌های اقتصاد، بانک مرکزی هند فروش یک تریلیون روپیه اوراق دولتی را در حالی اعلام کرد که شبکه بانکی این کشور با حجم بالایی از نقدینگی روبه‌روست و هم‌زمان افزایش قیمت نفت، تقاضا برای دلار را بالا برده و روپیه را تحت فشار قرار داده است. این دو مسئله حالا هر دو به سیاست پولی و ارزی هند گره خورده‌اند.

رویترز ریشه این نقدینگی را به ماه‌های قبل برمی‌گرداند؛ زمانی که مسیر ورود سپرده‌های ارزی هندی‌های مقیم خارج بازتر شد. بانک‌ها می‌توانستند دلارهای جذب‌شده را در قالب معاوضه ارزی در اختیار بانک مرکزی بگذارند و در مقابل روپیه بگیرند. فقط از محل همین سپرده‌ها حدود ۱۲۷ میلیارد دلار وارد شد و مازاد نقدینگی از ۱۰ تریلیون روپیه گذشت. البته بانک مرکزی در اطلاعیه تازه فروش اوراق، این رابطه را صریحاً علت مازاد نقدینگی ندانسته و فقط از «شرایط فعلی و در حال تحول نقدینگی» گفته است.

حالا بخشی از همان روپیه‌های انباشته‌شده باید دوباره جمع شود. وفور نقدینگی نرخ‌های کوتاه‌مدت را پایین‌تر از محدوده مورد نظر سیاست‌گذار برده و کنترل هزینه پول را دشوارتر کرده است. به همین دلیل، بانک مرکزی به «عملیات بازار باز» روی آورده و قرار است اوراق را در سه مرحله بفروشد؛ خریداران روپیه می‌پردازند و بخشی از پول مازاد از شبکه بانکی خارج می‌شود.

اما مسئله هند فقط نقدینگی نیست. روپیه در بازار ارز هم زیر فشار قرار گرفته و بخشی از این فشار از بازار انرژی می‌آید. هند حدود ۸۸ درصد نفت خام مورد نیاز خود را از خارج تأمین می‌کند؛ بنابراین هر افزایش قیمت نفت، صورتحساب واردات را سنگین‌تر می‌کند. واردکنندگان برای خرید همان میزان نفت باید دلار بیشتری تهیه کنند و اگر عرضه ارز هم‌پای این تقاضا بالا نرود، فشار روی روپیه بیشتر می‌شود. از سوی دیگر، درست در زمانی که هند برای واردات نفت به دلار بیشتری نیاز دارد، بازده اوراق خزانه‌داری ۱۰ساله آمریکا هم به نزدیکی ۵ درصد رسیده است. بالا رفتن بازده این اوراق، دارایی‌های دلاری را برای سرمایه‌گذاران جذاب‌تر کرده و می‌تواند بخشی از سرمایه را از بازارهای نوظهور به سمت آمریکا بکشاند. حاصل این فشارها، افت یک و یک‌دهم درصدی روپیه بود؛ شدیدترین کاهش هفتگی این ارز در چهار ماه گذشته.

بانک مرکزی هند در مواجهه با این شرایط، یک اقدام مکمل دیگر هم انجام داده است؛ اقدامی که نکته جالبش این است که می‌تواند هم‌زمان به هر دو مسئله نزدیک شود. رویترز به نقل از معامله‌گران گزارش داده در روزهای اخیر از معاوضه «فروش دلار و خرید مجدد آن» استفاده شده؛ یعنی امروز دلار فروخته می‌شود و در مقابل روپیه گرفته می‌شود، اما از همان ابتدا توافق می‌شود دلار در سررسید مشخص دوباره خریداری شود. به این ترتیب، دلار بیشتری وارد بازار می‌شود و بخشی از فشار تقاضا برای ارز را می‌گیرد، در همان حال بخشی از روپیه مازاد هم از شبکه بانکی بیرون می‌رود. تفاوت این ابزار با فروش اوراق در موقتی‌بودن اثر آن بر نقدینگی است؛ چون در سررسید و با خرید دوباره دلار، روپیه دوباره به شبکه برمی‌گردد، در حالی که فروش اوراق برای جمع‌کردن ماندگارتر نقدینگی به کار می‌رود.

حالا باید دید این ترکیب تا چه اندازه می‌تواند نرخ‌های کوتاه‌مدت را به محدوده مورد نظر برگرداند و از شدت فشار بر روپیه بکاهد؛ آن هم در شرایطی که بازار نفت و جریان سرمایه جهانی همچنان خارج از کنترل مستقیم سیاست‌گذار هند حرکت می‌کنند.