به گزارش خبرنگار بین‌الملل تازه‌های اقتصاد، رویدادی که در روزهای پایانی ژوئیه ۲۰۲۶ پیرامون صندوق پوشش ریسک «آگاهی موقعیتی» (Situational Awareness) متعلق به سرمایه‌گذار آلمانی «لئوپولد آشنبرنر» (Leopold Aschenbrenner)، نابغه ۲۵ ساله دنیای هوش مصنوعی منتشر شد، به یکی از مهم‌ترین نشانه‌های ناپایداری در بازار جهانی هوش مصنوعی و نیمه‌رساناها تبدیل شده است.

به نوشته یاهو فایننس، در نگاه نخست، خبر اصلی به فروش موقعیت‌های سهام عمومی این صندوق به شرکت سیتادل (Citadel) مربوط بود، اما با کنار هم گذاشتن داده‌ها و گزارش‌های رسانه‌های معتبر، روشن می‌شود که ماجرا صرفا یک جابه‌جایی دارایی نبوده، بلکه بازتاب یک فشار شدید نقدینگی در دل یکی از متمرکزترین شرط‌بندی‌های سرمایه‌گذاری روی هوش مصنوعی بوده است. اهمیت این پرونده در آن است که می‌تواند به‌عنوان نشانه‌ای هشداردهنده درباره ریسک‌های ساختاری در بازارهای مبتنی بر روایت «رشد نامحدود هوش مصنوعی» خوانده شود.

سقوط دارایی‌ها و فروش برای تأمین نقدینگی

بر پایه گزارش بلومبرگ، دارایی‌های صندوق آشنبرنر در مقطعی از حدود ۴۵ میلیارد دلار در ابتدای ژوئیه به نزدیک ۱۰ میلیارد دلار کاهش یافت و این افت سنگین، صندوق را ناچار کرد بخشی از موقعیت‌های خود را ببندد و برای تأمین نقدینگی اقدام کند. بلومبرگ در تحلیل خود تأکید می‌کند که این تحول، به‌ویژه در سهام مرتبط با هوش مصنوعی، نیمه‌رساناها و زنجیره محاسباتی، نقش مهمی در تشدید فشار فروش ایفا کرد و سپس خود به عاملی برای بازگشت موقت بازار تبدیل شد.

فشار نقدینگی یا اخطار رسمی تأمین وجه تضمین؟

در گزارش‌های رویترز نیز که این موضوع را پیگیری کرده‌، مسئله اصلی نه «ورشکستگی حقوقی» بلکه فشار نقدینگی و کاهش توان نگهداری موقعیت‌های اهرمی توصیف شده است. همچنین در برخی بازنشرها آمده است که هرچند فشار برای فروش دارایی‌ها جدی بوده، اما تأیید قطعی درباره صدور رسمی «اخطار تأمین وجه تضمین» یا همان فراخوان وجه تضمین (margin call) در دسترس نبوده است. این تمایز از نظر تحلیلی اهمیت دارد، زیرا فروش ناشی از ضعف نقدینگی با انحلال رسمی ناشی از نکول اعتباری یکسان نیست.

واکنش بازارهای آسیایی و نقش سهام کره‌ای

داده‌های بازاری نشان می‌دهد که این شوک، به‌ویژه در بازارهای آسیایی، آثار محسوسی برجای گذاشت. شاخص کوسپی (KOSPI) کره‌جنوبی، که تحت فشار افت سهام سامسونگ الکترونیکس (Samsung Electronics) و اس‌کی هاینیکس (SK Hynix) قرار داشت، پس از چند روز فروش شدید جهش کرد. با این حال، همین شاخص همچنان در مقیاس ماهانه در مسیر افت سنگین قرار داشت.

این موضوع نشان می‌دهد واکنش بازار بیش از آنکه ناشی از بهبود بنیادین باشد، محصول سبک‌شدن موقعیت‌های فروش، کاهش فشار اهرمی و بازآرایی کوتاه‌مدت سرمایه بوده است. در این خصوص بلومبرگ گزارش داده که دارایی صندوق‌های قابل معامله اهرمی مرتبط با این دو شرکت در دو هفته پایانی ماه به‌شدت کاهش یافته است؛ امری که از عقب‌نشینی معامله‌گران پرریسک حکایت دارد.

افت ۶۷ درصدی و تلاش نافرجام برای فروش سهام آنتروپیک

در میان منابعی که جزئیات بیشتری درباره خود صندوق ارائه کرده‌اند، گزارش کوین‌تلگراف اهمیت دارد. این گزارش به افت حدود ۶۷ درصدی صندوق در ماه ژوئیه اشاره می‌کند و می‌نویسد که دارایی‌های آن پیش‌تر در محدوده ۲۴ میلیارد دلار قرار داشت و پس از موج فروش و کاهش موقعیت‌ها، حدود ۱۰ میلیارد دلار دارایی برای آن باقی مانده بود.

در همین گزارش آمده است که تلاشی برای فروش حدود ۳٫۵ میلیارد دلار از سهام شرکت آنتروپیک (Anthropic) به گروهی از سرمایه‌گذاران از جمله گرین‌اوکس (Greenoaks) و سکویا کپیتال (Sequoia Capital) مطرح شده بود، اما این معامله پیش از نهایی‌شدن متوقف شد.

تمرکز بالا بر هوش مصنوعی، نیمه‌رساناها و زیرساخت محاسباتی

از منظر ساختار سرمایه‌گذاری، مسئله اصلی این بود که صندوق آشنبرنر به‌شدت بر زنجیره‌ای متمرکز شده بود که از هوش مصنوعی تا تراشه‌ها، مراکز داده، برق و زیرساخت محاسباتی را در بر می‌گرفت. این نوع تمرکز در دوره رونق می‌تواند بازدهی‌های بسیار بالا ایجاد کند، اما در زمان اصلاح بازار، به‌دلیل هم‌جهتی ریسک‌ها، ظرفیت تاب‌آوری را به‌سرعت کاهش می‌دهد.

اگر چند دارایی کلیدی در یک روایت سرمایه‌گذاری هم‌زمان افت کنند، صندوقی که با اهرم بالا روی همان روایت شرط بسته، با فشار دوگانه «افت ارزش دارایی» و «نیاز فوری به نقدینگی» روبه‌رو می‌شود.

چرا تاریخ‌های ۱۹۹۸ و ۲۰۰۸ دوباره مطرح شدند؟

همین مسئله باعث شد بسیاری از فعالان بازار، این رخداد را با تجربه‌های تاریخی مانند «مدیریت سرمایه بلند مدت» (Long-Term Capital Management) در سال ۱۹۹۸ یا خرید «بر استرنز» (Bear Stearns) در بحران مالی ۲۰۰۸ مقایسه کنند.

نکته اصلی در این مقایسه‌ها، نه شباهت کامل ماهیت بحران، بلکه یک پرسش مشترک است: آیا این فقط یک مورد منفرد بوده یا نشانه‌ای از وجود صندوق‌های دیگری است که با الگوی مشابه «اهرم بالا + تمرکز شدید بر سهام هوش مصنوعی و نیمه‌رساناها» در بازار فعال‌اند؟ بلومبرگ در نقل‌قول از مدیران سرمایه‌گذاری به همین نگرانی اشاره می‌کند و هشدار می‌دهد که اگر بازیگران دیگری نیز در موقعیتی مشابه باشند، یک نقدسازی می‌تواند صرفاً اولین دومینو باشد.

بازگشت موقت قیمت‌ها و تردید درباره پایان بحران

در عین حال، واکنش قیمت‌ها نشان داد که بازار در همان مقطع، این رویداد را به‌عنوان آغاز یک بحران فراگیر نپذیرفته است. بخشی از سهام فناوری و نیمه‌رسانا پس از انتشار خبر و هم‌زمان با گزارش‌های قوی برخی شرکت‌های بزرگ، وارد مسیر بازیابی شد.

این نکته از نظر تحلیلی مهم است، زیرا نشان می‌دهد بازار در کوتاه‌مدت، شوک صندوق آشنبرنر را بیشتر به‌صورت تخلیه فشار فروش اجباری فهم کرده تا نشانه‌ای قطعی از فروپاشی کل بخش هوش مصنوعی.

یک هشدار جدی برای بازارهای مبتنی بر روایت

پرونده صندوق «آگاهی موقعیتی» را باید یک هشدار جدی برای بازارهای مبتنی بر روایت هوش مصنوعی دانست. شواهد موجود نشان می‌دهد آنچه رخ داده، بیش از آنکه «فروپاشی کامل» یک نهاد مالی باشد، یک بحران نقدینگی ناشی از تمرکز بالا و استفاده سنگین از اهرم بوده است. داده‌های بازار همگی بر سر یک نکته هم‌گرا هستند: فشار اصلی بر صندوق از دل افت دارایی‌های مرتبط با هوش مصنوعی و نیمه‌رساناها برخاسته و فروش دارایی‌ها به سیتادل، بیش از هر چیز یک اقدام برای مهار فشار کوتاه‌مدت بوده است.

در نتیجه باید گفت که بازار هنوز در مرحله ارزیابی ابعاد واقعی ریسک قرار دارد. اگر این صندوق یک استثنا بوده باشد، این رویداد می‌تواند به‌منزله پاک‌سازی دردناک، ولی محدود تلقی شود. با این حال اگر صندوق‌های مشابه دیگری نیز با ساختار اهرمی و تمرکز بالا وجود داشته باشند، این ماجرا به منزله آغازی بر بازتنظیم گسترده‌تر ارزش‌گذاری‌ها در بخش هوش مصنوعی خواهد بود.