به گزارش خبرنگار تازههای اقتصاد؛ تنها چند هفته پس از شکلگیری تفاهم میان ایران و آمریکا برای توقف درگیریهای مستقیم، فضای سیاسی بار دیگر وارد مرحلهای از تنش شده است. اظهارات دونالد ترامپ در حاشیه نشست ناتو در آنکارا مبنی بر اینکه «تفاهم با ایران پایان یافته است» و همزمان وقوع حملات نظامی آمریکا به مناطق جنوبی ایران، بار دیگر ریسک ژئوپلیتیکی خاورمیانه را به صدر نگرانیهای بازارهای جهانی بازگرداند. واکنش بازارها نیز فوری بود؛ نفت جهش کرد، بورسهای جهانی عقب نشستند، بازار ارز ایران ملتهب شد و معاملهگران دوباره سناریوی افزایش نااطمینانی را در قیمت داراییها لحاظ کردند.
این تنها اظهارات جدید ترامپ نبود. او همچنین اعلام کرد به وزیر خزانهداری این کشور دستور داده است تمام روابط تجاری با اسپانیا را متوقف کند و مادرید را «شریکی نامناسب در ناتو» خواند. این اقدام در حالی صورت میگیرد که اسپانیا در ماه مارس اعلام کرده بود آمریکا اجازه استفاده از پایگاههای نظامی مشترک در خاک این کشور برای عملیات علیه ایران را نخواهد داشت. مادرید همچنین حریم هوایی خود را به روی هواپیماهای آمریکایی مشارکتکننده در جنگ با ایران بسته بود.
بازگشت ریسک ژئوپلیتیکی
تحولات دو روز اخیر تنها به سخنان رئیسجمهور آمریکا محدود نبود. از منظر ایران، حملات بامداد چهارشنبه آمریکا به جنوب کشور و همچنین عبور کشتیهای آمریکایی از مسیر عمان برخلاف تفاهمات پیشین، به منزله نقض آتشبس تلقی میشود. در چنین شرایطی، اظهارات ترامپ مبنی بر پایان تفاهم، بیش از آنکه یک موضع سیاسی صرف باشد، از نگاه فعالان اقتصادی نشانه افزایش احتمال استمرار تنش و کاهش چشمانداز توافق در کوتاهمدت ارزیابی شد.
بازارهای مالی نیز معمولاً پیش از وقوع تحولات واقعی، ریسکهای احتمالی را قیمتگذاری میکنند. به همین دلیل، تنها چند ساعت پس از انتشار این اظهارات، تقریباً تمامی بازارهای مهم جهانی واکنش نشان دادند.
بیشترین تأثیر در بازار نفت
بازار نفت نخستین و شدیدترین واکنش را به تحولات سیاسی نشان داد. نگرانی از احتمال اختلال در عرضه انرژی از خلیج فارس و افزایش ریسک حملونقل دریایی باعث شد قیمت نفت برنت و وستتگزاس اینترمدیت جهش محسوسی را تجربه کنند.
تا زمان تنظیم این گزارش، نفت برنت با رشد بیش از ۱۲ درصدی از زمان شروع دور جدید تنشها از کف ۷۰ دلار به ۷۹ دلار در هر بشکه رسید و نفت آمریکا (WTI) نیز با روندی مشابه از ۶۷ دلار تا محدوده ۷۵ دلار بالا آمد. این بالاترین سطح قیمت نفت در حدود دو هفته اخیر محسوب میشود.
از منظر اقتصادی، افزایش قیمت نفت به معنای رشد هزینه انرژی، افزایش هزینه تولید و حملونقل و در نهایت تقویت فشارهای تورمی در بسیاری از اقتصادهای جهان است. به همین دلیل، هرگونه تشدید تنش در خاورمیانه، حتی اگر به اختلال واقعی در صادرات نفت منجر نشود، معمولاً از طریق افزایش «ریسک ژئوپلیتیکی» قیمت نفت را بالا میبرد.
فرار سرمایه از داراییهای پرریسک
همزمان با افزایش بهای نفت، بازارهای سهام جهان وارد فاز اصلاح شدند. قراردادهای آتی شاخص داوجونز بیش از ۱.۱ درصد، شاخص S&P۵۰۰ نزدیک به یک درصد و نزدک بیش از ۱.۳ درصد کاهش یافتند.
بازارهای آسیایی و اروپایی نیز برای دومین روز متوالی در محدوده منفی معامله شدند؛ موضوعی که نشان میدهد سرمایهگذاران در شرایط افزایش نااطمینانی، ترجیح میدهند بخشی از سرمایه خود را از بازار سهام خارج کنند.
بازار ارزهای دیجیتال نیز از این قاعده مستثنی نبود. بیتکوین که پیش از افزایش تنشها بالای ۶۴ هزار دلار معامله میشد، تحت فشار فروش به زیر ۶۲ هزار دلار سقوط کرد. در مقابل، سرمایهگذاران داخلی ایران بیش از گذشته به سمت تتر حرکت کردند و این استیبلکوین به کانال ۱۸۰ هزار تومان وارد شد.
چرا طلا برخلاف انتظار کاهش یافت؟
همیشه در نگاه نخست، انتظار میرود افزایش تنشهای سیاسی باعث رشد قیمت جهانی طلا شود، اما این بار بازار رفتار متفاوتی از خود نشان داد.
قیمت هر اونس طلا با عقبنشینی به حدود ۴ هزار و ۶۰ دلار رسید که دلیل اصلی این رفتار، افزایش همزمان قیمت نفت و نگرانی از تداوم تورم جهانی است.
در چنین شرایطی، معاملهگران احتمال میدهند بانک مرکزی آمریکا روند کاهش نرخ بهره را به تعویق بیاندازد یا حتی سیاست پولی انقباضی را برای مدت بیشتری حفظ کند. نرخهای بهره بالاتر معمولاً هزینه فرصت نگهداری طلا را افزایش میدهد و در نتیجه فشار فروش بر این فلز گرانبها وارد میکند.
به بیان دیگر، در این مقطع زمانی، اثر سیاست پولی بر بازار طلا از اثر افزایش ریسکهای ژئوپلیتیکی قویتر بوده است.
واکنش بازارهای مالی ایران
بازار داخلی نیز همانند دفعات گذشته، سریعتر از سایر بخشهای اقتصاد به تحولات سیاسی واکنش نشان داد.
بعد از انتشار صحبتهای ترامپ، فعالان بازار بورس در طرف فروشنده ظاهر شدند و شاخص کل که در اوایل بازار، تغییرات مثبت ۶ هزار واحدی داشت، کاهش بیش از ۲۴ هزار واحدی را نسبت به روز گذشته ثبت کرد.
دلار آزاد هم پس از اظهارات ترامپ جهش قیمتی داشت و تتر نیز با رشد مشابه در حوالی ۱۸۰ هزار تومان معامله شد.
این افزایش تقریباً معادل رشد حدود ۲ تا ۳ درصدی قیمت ارز در کمتر از یک روز است؛ موضوعی که نشان میدهد انتظارات تورمی و نگرانی نسبت به آینده روابط خارجی همچنان مهمترین محرک کوتاهمدت بازار ارز ایران محسوب میشود.
در صورت تداوم فضای تنش، احتمال انتقال این افزایش نرخ ارز به بازار طلا، سکه و حتی قیمت برخی کالاهای وارداتی نیز وجود دارد؛ هرچند میزان ماندگاری این روند، به تحولات سیاسی روزهای آینده وابسته خواهد بود.
پیامدهای اقتصادی فراتر از بازارها
افزایش تنش میان ایران و آمریکا تنها محدود به نوسان قیمت داراییهای مالی نیست. تجربه اقتصاد جهانی نشان میدهد هر بار که احتمال درگیری در منطقه خلیج فارس افزایش یافته، هزینه بیمه کشتیها، حملونقل دریایی، تجارت بینالملل و قیمت انرژی نیز افزایش پیدا کرده است.
از آنجا که بخش مهمی از تجارت جهانی نفت از مسیر خلیج فارس و تنگه هرمز انجام میشود، هرگونه نااطمینانی درباره امنیت این منطقه، مستقیماً بر هزینه فعالیت بنگاههای اقتصادی در سراسر جهان اثر میگذارد. به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران معتقدند ادامه تنشها میتواند رشد اقتصادی جهان را نیز تحت فشار قرار دهد و روند کاهش تورم در اقتصادهای بزرگ را با چالش مواجه کند.
اظهارات اخیر تحلیلگران بینالمللی نیز بر همین نکته تأکید دارد. به باور برخی ناظران، از منظر تهران، اهمیت راهبردی تنگه هرمز و ملاحظات امنیتی آن، جایگاهی فراتر از منافع کوتاهمدت اقتصادی ناشی از توافق با آمریکا دارد؛ موضوعی که میتواند بر محاسبات دو طرف در ادامه مذاکرات اثرگذار باشد.
آینده چه خواهد شد؟
اکنون مهمترین متغیر پیش روی بازارها، نه صرفاً سخنان ترامپ، بلکه نحوه تحولات میدانی و تصمیم دو طرف درباره ادامه یا توقف مسیر دیپلماسی است. اگر تنشهای نظامی گسترش یابد، بازار نفت احتمالاً همچنان در سطوح بالا باقی خواهد ماند، فشار بر بازارهای سهام جهانی افزایش مییابد و بازار ارز ایران نیز با تداوم انتظارات تورمی مواجه خواهد شد.
در مقابل، هرگونه بازگشت به مسیر مذاکره یا کاهش تنش میتواند بخش مهمی از ریسک ژئوپلیتیکی را از بازارها حذف کرده و موجب تعدیل قیمت نفت، آرامش نسبی در بازار ارز و کاهش نوسانات داراییهای مالی شود.
آنچه مسلم است اینکه واکنش سریع بازارها به رخدادهای دو روز گذشته بار دیگر نشان داد اقتصاد جهانی و اقتصاد ایران همچنان به شدت نسبت به تحولات ژئوپلیتیکی حساس هستند و هر تغییر در مناسبات تهران و واشنگتن میتواند در کوتاهترین زمان ممکن، مسیر قیمتها را در بازارهای جهانی و داخلی تغییر دهد.
نظر شما