به گزارش خبرنگار بینالملل تازههای اقتصاد، بررسی روند تحولات، دادههای رهگیری کشتیها و گزارشهای مؤسسات بینالمللی نشان میدهد آنچه امروز در تنگه هرمز رخ داده، یک اتفاق ناگهانی نیست، بلکه حلقه تازهای از بحرانی است که از ماهها قبل با افزایش تهدیدهای امنیتی آغاز شد و بازار جهانی نفت را با بیثباتی روبهرو کرد.
از هشدارهای امنیتی تا توقف تردد
نخستین نشانههای بحران زمانی آشکار شد که شرکتهای کشتیرانی، بیمههای دریایی و مراکز امنیت دریایی نسبت به افزایش خطرات عبور از تنگه هرمز هشدار دادند. گزارشهای عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) و مرکز اطلاعات دریایی مشترک (JMIC) در هفتههای نخست بحران، ضمن ارزیابی سطح تهدید بهعنوان «متوسط»، نسبت به احتمال وجود مینهای دریایی و حملات موشکی یا پهپادی هشدار داده و به شناورها توصیه کردند تا حد امکان از مسیر جنوبی و آبهای سرزمینی عمان عبور کنند.
همزمان، مجموعهای از حوادث امنیتی بر نگرانیها افزود؛ از جمله آتشسوزی یک نفتکش در نزدیکی جزیره مصیره عمان، اصابت پرتابه به نفتکشها در شرق عمان و حمله به یک کشتی تجاری در آبهای این کشور. اگرچه این حوادث تلفات گستردهای به همراه نداشت، اما برای افزایش حق بیمه، تغییر مسیر یا توقف فعالیت بسیاری از شرکتهای کشتیرانی کافی بود.
انسداد عملی بدون اعلام انسداد رسمی
افزایش ریسکهای امنیتی بهتدریج تردد کشتیها را به پایینترین سطح در سالهای اخیر رساند. دادههای رهگیری کشتیها نشان میدهد در اوج بحران، عبور نفتکشها در برخی روزها به تنها یک یا دو فروند کاهش یافت؛ رقمی که در مقایسه با شرایط عادی، بیش از ۸۵ درصد افت را نشان میدهد. در همین مقطع، رسانههای بینالمللی از جمله رویترز، وضعیت تنگه را «باز اما تقریباً بدون تردد» توصیف کردند؛ وضعیتی که در عمل تفاوت چندانی با انسداد نداشت.
در نتیجه این شرایط، بسیاری از شرکتهای حملونقل ترجیح دادند نفتکشهای خود را در آبهای خلیج فارس متوقف کنند تا وضعیت امنیتی روشن شود؛ تصمیمی که به شکلگیری صفی طولانی از شناورهای حامل نفت انجامید.
انباشت میلیونها بشکه نفت پشت تنگه
پیامد مستقیم توقف تردد، انباشت نفتکشها در خلیج فارس بود. بر اساس دادههای شرکت اطلاعات انرژی Kpler، دستکم ۲۰ نفتکش حامل حدود ۳۵ میلیون بشکه نفت برای هفتهها و حتی ماهها پشت تنگه هرمز متوقف ماندند. این وضعیت در حالی رخ داد که بازار جهانی همچنان وابستگی قابلتوجهی به صادرات نفت خاورمیانه داشت و هرگونه اختلال در این مسیر، مستقیماً بر عرضه جهانی اثر میگذاشت.
بازگشایی محدود؛ فرصتی که دوام نیاورد
با کاهش نسبی تنشها و انتشار نشانههایی از توافقهای سیاسی، عبور نفتکشها بهتدریج از سر گرفته شد. در این دوره، نفتکشهای غولپیکر دوباره وارد مسیر شدند و دادههای رهگیری کشتیها افزایش تدریجی تردد را نشان داد؛ بهگونهای که در یکی از روزها بیش از ۲۰ نفتکش موفق به عبور از تنگه شدند و امیدها نسبت به بازگشت شرایط عادی افزایش یافت.
اما این روند پایدار نماند. تحولات ۲۴ ساعت گذشته و اعلام بسته شدن دوباره تنگه هرمز نشان داد بازگشت تردد کشتیها تنها یک وقفه کوتاه در میانه بحران بوده است. این تصمیم، بار دیگر شرکتهای کشتیرانی، بازار بیمه و معاملهگران نفت را در وضعیت انتظار قرار داده و احتمال شکلگیری موج جدیدی از تجمع نفتکشها در دو سوی تنگه را افزایش داده است.
مسیرهای جایگزین؛ ظرفیتی محدود در برابر یک گلوگاه جهانی
در تمام این مدت، کشورهای صادرکننده نفت تلاش کردند بخشی از صادرات خود را از مسیرهای جایگزین انجام دهند. عربستان از خط لوله شرق–غرب با ظرفیت اسمی پنج میلیون بشکه در روز و قابلیت افزایش تا حدود هفت میلیون بشکه استفاده میکند و امارات نیز خط لوله حبشان–فجیره با ظرفیت حدود ۱.۸ میلیون بشکه در روز را در اختیار دارد.
با این حال، مجموع ظرفیت این مسیرها فاصله زیادی با حجم نفتی دارد که در شرایط عادی از تنگه هرمز عبور میکند. روزانه بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از این آبراه عبور میکند و به همین دلیل، حتی استفاده حداکثری از خطوط لوله نیز نمیتواند جایگزین کامل این مسیر باشد.
بحرانی که هنوز پایان نیافته است
مرور سه ماه گذشته نشان میدهد بحران هرمز تنها به بسته یا باز بودن رسمی این آبراه محدود نمیشود. تجربه اخیر ثابت کرده است که حتی بدون اعلام انسداد کامل، افزایش تهدیدهای امنیتی، رشد هزینههای بیمه، توقف فعالیت شرکتهای کشتیرانی و کاهش شدید تردد نفتکشها میتواند همان اثری را بر بازار جهانی انرژی بگذارد که یک انسداد رسمی ایجاد میکند.
اکنون با بسته شدن دوباره تنگه هرمز، بازار نفت بار دیگر با یکی از مهمترین ریسکهای ژئوپلیتیکی خود روبهرو شده است؛ ریسکی که نهتنها امنیت انرژی منطقه، بلکه تعادل عرضه و قیمت نفت در بازارهای جهانی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد و نشان میدهد این گلوگاه راهبردی همچنان یکی از شکنندهترین نقاط تجارت انرژی جهان باقی مانده است.
نظر شما