به گزارش خبرنگار بین‌الملل تازه‌های اقتصاد، بازار خودرو آمریکا در دو دهه اخیر به‌تدریج از خودروهای کوچک‌تر و کم‌مصرف‌تر فاصله گرفته و به سمت SUV ها، کراس‌اوورها و وانت‌های بزرگ رفته است. این تغییر، برای خودروسازان سودآور بوده، اما برای خیابان‌های شهری، ایمنی عابران پیاده و بودجه خانوارها پیامدهای سنگینی داشته است. بررسی‌های نیویورک‌تایمز، بررسی‌ها نشان می‌دهد که «بزرگ‌تر شدن خودرو» فقط یک روند صنعتی نیست، بلکه به مسئله‌ای اجتماعی و ایمنی عمومی تبدیل شده است.

چرخش بازار به‌سوی خودروهای بزرگ؛ چه اتفاقی افتاده است؟

ایالات متحده طی سال‌های اخیر شاهد جابه‌جایی مداوم تقاضا از سدان‌های سنتی به SUV‌ها و وانت‌ها بوده است. گزارش‌های «آژانس حفاظت از محیط زیست» (EPA) به‌صراحت می‌گویند که بازار خودروهای سبک آمریکا به‌سمت SUV‌ها و پیکاپ‌ها حرکت کرده و همین تغییر بخشی از دستاوردهای فنی در مصرف سوخت را خنثی کرده است.

از نگاه صنعت، دلیل روشن است: SUV و وانت حاشیه سود بالاتری دارند، فروششان در آمریکا پایدارتر است و به‌ویژه در بازار خانوادگی و حومه‌نشین، به نماد «امنیت»، «قدرت» و «کاربردپذیری» تبدیل شده‌اند. اما همین جابه‌جایی، وزن، ارتفاع و شکل بدنه خودروها را تغییر داده و اثر مستقیم آن در خیابان دیده می‌شود.

نکته اینجا است که افزایش سهم خودروهای بزرگ فقط به معنای «ماشین‌های قوی‌تر» نیست؛ بلکه به معنای دید کمتر، جرم بیشتر، شدت ضربه بالاتر و خطر مرگ بیشتر برای کسانی است که داخل خودرو نیستند.

چرا خودروهای بزرگ برای عابران خطرناک‌تر شده‌اند؟

تحقیقات ایمنی جاده‌ای، از جمله مطالعات «مؤسسه بیمه برای ایمنی بزرگراه‌ها» (IIHS) نشان می‌دهد که خودروهای بزرگ‌تر و بلندتر در برخورد با عابر پیاده الگوی ضربه را بدتر می‌کنند. علت فنی روشن است:

• کاپوت بلندتر به‌جای برخورد به پاها، به سینه و بالاتنه می‌زند.
• بدن عابر به‌جای پرتاب شدن روی کاپوت، به زیر خودرو کشیده می‌شود.
• ستون‌های ضخیم‌تر و آینه‌های بزرگ‌تر، نقاط کور راننده را افزایش می‌دهند.
• هنگام پیچیدن به چپ یا حرکت در خیابان‌های شهری، احتمال ندیدن عابر بیشتر می‌شود.

گزارش ۲۰۲۵ مرگ‌های جاده‌ای در آمریکا و ۲۷ کشور پردرآمد (CDC)، تأکید می‌کند که مرگ‌ومیر عابران در آمریکا طی ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۲ رشد قابل توجهی داشته و هم‌زمان سهم خودروهای دارای دید ضعیف، مانند SUV و پیکاپ، افزایش یافته است.

همچنین نیویورک‌تایمز در گزارش خود اشاره نشان می‌دهد که از سال ۲۰۱۶ به بعد، حدود ۳ هزار مرگ اضافی عابران پیاده با بزرگ‌تر شدن جلوی خودروها و تغییر طراحی بدنه مرتبط بوده است؛ یعنی سالانه حدود ۲۰۰ تا ۴۰۰ مرگ قابل پیشگیری.

این عدد فقط یک برآورد آماری نیست؛ پشت آن خانواده‌هایی هستند که قربانی تغییر طراحی بازار شده‌اند. وقتی خودرویی که برای امنیت بیشتر خریده می‌شود، برای دیگران ناامن‌تر باشد، مسئله از سطح انتخاب مصرف‌کننده فراتر می‌رود و به یک تعارض سیاست عمومی تبدیل می‌شود.

هزینه اقتصادی برای خانوارها؛ سوخت، بیمه و تعمیر

چرخش بازار به سمت خودروهای بزرگ فقط مرگ‌ومیر را افزایش نداده، بلکه هزینه خانوارها را هم بالا برده است:

۱) مصرف سوخت بیشتر

SUV‌ها و وانت‌های بزرگ معمولاً سنگین‌ترند و در ترافیک شهری سوخت بیشتری مصرف می‌کنند. این یعنی: هزینه ماهانه سوخت بالاتر، حساسیت بیشتر به نوسان قیمت بنزین و فشار بیشتر بر خانواده‌هایی که برای رفت‌وآمد روزانه به خودرو وابسته‌اند.

۲) بیمه و تعمیر گران‌تر

خودروهای بزرگ‌تر معمولاً خسارت شدیدتری در تصادف ایجاد می‌کنند، قطعات گران‌تری دارند و هزینه تعمیر و بیمه‌شان در بسیاری از موارد بالاتر است.

۳) هزینه پنهان شهری

هرچه خودرو بزرگ‌تر شود فضای پارک بیشتری می‌گیرد، دید راننده و عابر را مختل می‌کند و احتمال خسارت به دیگر خودروها و زیرساخت‌ها را بالا می‌برد.

EPA در گزارش‌های خود بارها تأکید کرده که افزایش سهم SUV‌ها و پیکاپ‌ها بخشی از مزایای فناورانه در بهینه‌سازی مصرف سوخت را خنثی کرده است.

چرا بازار آمریکا به این سمت رفت؟

این روند فقط نتیجه انتخاب فردی نیست؛ چند عامل ساختاری پشت آن است:

• بازاریابی سنگین خودروسازان برای SUV و پیکاپ.
• حاشیه سود بالاتر این خودروها.
• برداشت عمومی از امنیت بیشتر در خودروهای بزرگ.
• معافیت‌ها و طبقه‌بندی‌های مقرراتی که به خودروهای بزرگ‌تر اجازه می‌دهد سهم بیشتری از بازار بگیرند.
• تغییر سبک زندگی در حومه شهرها و سفرهای طولانی‌تر.

مجموع این موارد یعنی اینکه بازار، هم از سمت عرضه و هم از سمت تقاضا، به بزرگ‌تر شدن خودروها پاداش داده است.

چرا این روند نگران‌کننده است؟

این‌جا مسئله فقط «بزرگ بودن» نیست. مسئله این است که بازار آمریکا به سمتی رفته که مزیت فردی را بر زیان جمعی ترجیح می‌دهد:

• سود بیشتر برای شرکت‌ها.
• احساس امنیت بیشتر برای خریداران.
• اما ریسک بیشتر برای عابران.
• هزینه بالاتر برای خانوارها.
• و فشار بیشتر بر شهرهای شلوغ و پیاده‌محور.

این همان نقطه‌ای است که یک روند اقتصادی، به بحران ایمنی و عدالت شهری تبدیل می‌شود.

چرخش بازار خودروی آمریکا به‌سوی SUV و وانت، نمونه‌ای روشن از این واقعیت است که یک انتخاب مصرفی می‌تواند به مسئله‌ای عمومی تبدیل شود. آنچه در ابتدا «ترجیح بازار» به نظر می‌رسد، امروز به افزایش مرگ عابران، بالا رفتن هزینه خانوارها و تشدید ناایمنی شهری منجر شده است.

این در حالی است که اگر سیاست‌گذاران، خودروسازان و نهادهای ایمنی فقط به فناوری‌های کمکی تکیه کنند و سراغ اصلاح طراحی بدنه، مقررات دید راننده و محدودیت‌های واقعی برای خودروهای بسیار بزرگ نروند، این روند همچنان ادامه خواهد یافت.