به گزارش خبرنگار تازههای اقتصاد، سالهاست خودروهای مناطق آزاد یکی از جذابترین و در عین حال پرحاشیهترین بخشهای بازار خودروی ایران بودهاند؛ خودروهایی که به دلیل دسترسی آسانتر به مدلهای روز دنیا، امکانات بالاتر و قیمت متفاوت نسبت به خودروهای سرزمین اصلی، همواره نگاه بخشی از خریداران را به خود جلب کردهاند؛ اما محدودیت تردد آنها خارج از محدوده مناطق آزاد، بزرگترین مانع برای تبدیل شدن این خودروها به یک گزینه واقعی در بازار کشور بود. اکنون مجموعهای از تصمیمات جدید، مسیر تازهای را برای این خودروها باز کرده است؛ مسیری که میتواند آینده خودروهای پلاک مناطق آزاد را تغییر دهد.
تصمیم ویژه در شرایط جنگ؛ مجوز تردد سراسری صادر شد
رئیس پلیس راهور فراجا اخیرا با اشاره به تصمیم ویژه اتخاذشده برای خودروهای مناطق آزاد در دوران جنگ و پس از برقراری آتشبس اعلام کرد: مجوز تردد این خودروها در سراسر کشور همچنان معتبر است و تا زمان بازگشت کامل شرایط کشور به وضعیت عادی ادامه خواهد داشت.
بر اساس این تصمیم، خودروهای دارای پلاک مناطق آزاد که پیش از این تنها اجازه تردد در محدوده مشخص منطقه خود را داشتند، امکان حضور در جادهها و محورهای کشور را پیدا کردند.
سیدتیمور حسینی، رئیس پلیس راهور فراجا، پیشتر توضیح داده بود که در شرایط خاص ایجادشده، برخی مناطق آزاد به دلیل موقعیت جغرافیایی و شرایط ویژه، نیازمند انعطاف بیشتر در تردد خودروها بودند و به همین دلیل محدودیتهای سابق بهصورت موقت کاهش یافت.
البته این مجوز به معنای تغییر دائمی قوانین خودروهای مناطق آزاد نیست و همچنان ادامه آن به تصمیمات بعدی مسئولان وابسته است.
تردد گستردهتر در چهار استان شمالی
از سوی دیگر با امضای تفاهمنامه میان استانداران گیلان، مازندران، اردبیل و آذربایجان شرقی، خودروهای دارای پلاک مناطق آزاد این استانها اجازه یافتند در سطح استانهای همجوار تردد کنند. این طرح مناطق آزادی مانند انزلی، مازندران، ارس و اردبیل را دربر گرفت و هدف آن، تسهیل جابهجایی کالا، مسافر و توسعه گردشگری عنوان شد. پس از آن، نگاهها به سمت اجرای گستردهتر این سیاست در سراسر کشور رفت.
ورود فرودگاه امام به بازی خودروهای آزاد
یکی از مهمترین اتفاقات اخیر، فعال شدن ظرفیت منطقه آزاد شهر فرودگاهی امام خمینی(ره) بود. علیرضا زاکانی، شهردار تهران با اشاره به این موضوع اعلام کرد که فرودگاه امام از گذشته دارای ظرفیت منطقه آزاد بوده، اما این ظرفیت به شکل عملیاتی مورد استفاده قرار نگرفته بود.
به گفته وی، مجوزهای جدید دولت این امکان را فراهم کرده تا کالاهایی مانند واگن و اتوبوس با شرایط مناسبتر از مسیر منطقه آزاد فرودگاه امام وارد کشور شوند. این موضوع باعث شد شهر فرودگاهی امام خمینی(ره) بهعنوان یکی از بازیگران جدید حوزه مناطق آزاد مطرح شود.
پلاک منطقه آزاد تهران؛ فرصت یا نگرانی؟
پس از رونمایی از پلاک منطقه آزاد شهر فرودگاهی امام خمینی(ره)، بحث درباره آینده خودروهای خارجی با پلاک منطقه آزاد در تهران شدت گرفت. در این طرح، خودروهای مناطق آزاد میتوانند با سازوکارهای مشخص، پلاک منطقه آزاد دریافت کنند. طرفداران این ایده معتقدند این اقدام میتواند دسترسی مردم به خودروهای خارجی باکیفیت را افزایش دهد. آنها میگویند ورود خودروهایی مانند سدانها و خودروهای اقتصادی خارجی با هزینه کمتر نسبت به نمونههای پلاک ملی، میتواند بازار خودرو را تحت تأثیر قرار دهد.
از نگاه برخی فعالان بازار، افزایش عرضه خودروهای خارجی منطقه آزاد ممکن است باعث کاهش فشار قیمتی روی خودروهای وارداتی پلاک ملی شود و حتی رقابت بیشتری برای خودروهای داخلی ایجاد کند. اما این موضوع مخالفانی هم دارد.
منطقه آزاد تهران و تمرکز روی حملونقل عمومی
استاندار تهران تأکید کرده است که استفاده از ظرفیت منطقه آزاد شهر فرودگاهی امام خمینی(ره) در گام نخست برای توسعه ناوگان عمومی خواهد بود و قرار نیست موجی از ورود خودروهای شخصی و لوکس به تهران ایجاد شود.
بر اساس این سیاست، اولویت با خودروهایی مانند تاکسی، اتوبوس، ون و مینیبوس است؛ موضوعی که با توجه به چالشهای مصرف سوخت و آلودگی هوا اهمیت ویژهای دارد. استاندار تهران همچنین با اشاره به ناترازی مصرف بنزین اعلام کرده است که مدیریت مصرف سوخت یکی از محورهای اصلی تصمیمگیریهاست.
خودروهای لوکس مناطق آزاد؛ مسیر پلاک ملی باز میشود؟
موضوع دیگر، تعیین تکلیف خودروهای لوکس موجود در مناطق آزاد است. بر اساس نظر حقوقی اعلامشده، خودروهایی با حجم موتور بالاتر از ۲۵۰۰ سیسی که پیش از اجرای برخی مقررات جدید وارد مناطق آزاد شدهاند، میتوانند پس از طی فرآیندهای قانونی، امکان دریافت پلاک ملی پیدا کنند.
این تصمیم میتواند سرنوشت تعداد زیادی خودرو را که سالها در مناطق آزاد متوقف مانده بودند، تغییر دهد.
آینده خودروهای مناطق آزاد؛ یک تصمیم فراتر از پلاک
پرونده خودروهای مناطق آزاد حالا از یک موضوع ترددی ساده فراتر رفته و به مسئلهای اقتصادی تبدیل شده است. این خودروها میتوانند بخشی از ظرفیت مغفولمانده بازار خودرو ایران باشند، اما موفقیت این مسیر به ایجاد تعادل میان چند هدف وابسته است؛ از یک سو افزایش رفاه و دسترسی مردم به خودروهای بهتر، و از سوی دیگر کنترل مصرف انرژی، مدیریت بازار و حفظ نظم ترافیکی. فعلاً خودروهای مناطق آزاد بزرگترین محدودیت تاریخی خود یعنی مرز تردد را پشت سر گذاشتهاند؛ اما اینکه این مسیر به پلاک ملی گسترده و حضور دائمی آنها در خیابانهای کشور منتهی شود، هنوز به تصمیمهای آینده دولت بستگی دارد.
توسعه تردد خودروهای مناطق آزاد؛سیاست گسترده دولت برای مدیریت بازار سوخت
در کنار بحث آزادسازی تردد خودروهای مناطق آزاد، موضوع سوخت نیز به یکی از محورهای مهم این تصمیم تبدیل شده است. برخی تحلیلها معتقدند گسترش استفاده از خودروهای پلاک مناطق آزاد میتواند به دلیل تفاوت در سازوکار سهمیهبندی بنزین این خودروها، زمینه را برای تغییر الگوی مصرف سوخت فراهم کند. خودروهای مناطق آزاد مانند خودروهای پلاک ملی مشمول سهمیه عادی بنزین نیستند و در صورت افزایش تعداد این خودروها در سطح کشور، نحوه تأمین سوخت آنها و استفاده از بنزین با نرخ آزاد اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد. از این زاویه، توسعه تردد خودروهای مناطق آزاد تنها یک تصمیم خودرویی نیست، بلکه میتواند بخشی از سیاستهای گستردهتر دولت برای مدیریت بازار سوخت و کاهش فشار بر منابع یارانهای باشد؛ هرچند مسئولان تاکنون هدف اصلی این طرح را تسهیل تردد، نوسازی ناوگان و استفاده از ظرفیت مناطق آزاد اعلام کردهاند.
در کنار توسعه تردد خودروهای مناطق آزاد، یک نکته مهم دیگر نیز مطرح است؛ اینکه سیاست واردات خودرو باید به سمت مدلهای اقتصادیتر و کممصرفتر حرکت کند. تجربه نشان داده افزایش دسترسی به خودروهای خارجی زمانی میتواند برای بازار و مصرفکننده مزیت ایجاد کند که تمرکز صرفاً روی خودروهای لوکس و پرحجم نباشد، بلکه خودروهای روز، کممصرف و متناسب با شرایط اقتصادی کشور نیز وارد چرخه شوند.
در همین باره امیرحسن کاکایی، کارشناس بازار خودرو در گفتوگو با خبرنگار تازههای اقتصاد درباره طرح توسعه تردد خودروهای مناطق آزاد اظهار کرد: هنوز جزئیات این تصمیمها بهصورت کامل روشن نیست و اخبار منتشرشده پراکنده است، اما اگر قرار باشد خودروهای مناطق آزاد در سطح کشور آزادانه تردد کنند، باید آثار اقتصادی، صنعتی و سوختی آن بررسی شود.
وی با اشاره به فلسفه ایجاد مناطق آزاد گفت: مناطق آزاد در دنیا برای توسعه صادرات، جذب سرمایهگذار خارجی و ایجاد پایگاههای تولید و تجارت ایجاد میشوند، نه اینکه صرفاً تبدیل به مسیر واردات خودرو شوند.
کاکایی افزود: متأسفانه در تجربه چند دهه گذشته، بخش زیادی از مناطق آزاد کشور از هدف اصلی خود فاصله گرفتهاند و در بسیاری از موارد به جای اینکه به صادرات و تولید کمک کنند، بیشتر به محلی برای واردات تبدیل شدهاند.
این کارشناس بازار خودرو ادامه داد: در سالهای گذشته هم خودروهایی وارد مناطق آزاد شدند و محدودیت تردد باعث شد این خودروها عمدتاً در همان مناطق باقی بمانند، اما اکنون با مطرح شدن آزادسازی تردد، عملاً این سؤال مطرح است که آیا این سیاست باعث اصلاح بازار خودرو میشود یا فقط مسیر تازهای برای واردات ایجاد میکند.
مشکل اصلی بازار خودرو با تغییر محل پلاک یا آزاد کردن تردد حل نمیشود
وی با انتقاد از این رویکرد گفت: از نظر من این سیاست، سیاست درستی نیست و یک سیاست ضدتوسعهای محسوب میشود؛ چون مشکل اصلی بازار خودرو با تغییر محل پلاک یا آزاد کردن تردد حل نمیشود.
کاکایی تصریح کرد: اگر خودرو وارد منطقه آزاد شود و بعد امکان تردد در کل کشور پیدا کند، باید مشخص شود تفاوت آن با واردات رسمی چیست. در واردات معمول، دولت از محل تعرفه و حقوق ورودی درآمد دارد، اما در این مدل ممکن است بخشی از درآمدهای دولت کاهش پیدا کند.
وی افزود: ممکن است در کوتاهمدت مردم احساس کنند خودرو ارزانتر شده، اما این الزاماً به معنای اصلاح بازار نیست. قیمت خودرو تابع ارز، سیاستهای اقتصادی و شرایط تولید است و با چنین راهکارهایی نمیتوان برای همیشه آن را کنترل کرد.
این کارشناس بازار خودرو با اشاره به تجربه سالهای گذشته گفت: طی سالهای اخیر بارها تلاش شد با روشهای مختلف قیمت بازار خودرو کنترل شود، اما نتیجه نشان داد قیمت بازار آزاد را نمیتوان با تصمیمهای کوتاهمدت مدیریت کرد.
این کارشناس بازار خودرو درباره منطقه آزاد فرودگاه امام خمینی(ره) نیز گفت: درباره تهران هم همین موضوع اهمیت دارد. خبرهایی که درباره منطقه آزاد فرودگاه امام منتشر شد ابتدا این برداشت را ایجاد کرد که قرار است خودروهای شخصی با پلاک منطقه آزاد وارد تهران شوند، اما بعد اعلام شد تمرکز این طرح بیشتر روی خودروهای خدماتی و حملونقل عمومی مانند اتوبوس، ون و تاکسی است.
وی ادامه داد: اگر استفاده از ظرفیت منطقه آزاد فرودگاه امام برای واردات ناوگان عمومی باشد، میتواند منطقیتر باشد، چون کشور به نوسازی ناوگان نیاز دارد؛ اما اگر هدف ورود گسترده خودروهای شخصی باشد، همان مشکلاتی که درباره توسعه بیبرنامه مناطق آزاد وجود دارد، تکرار میشود.
کاکایی در پایان گفت: خودروهای مناطق آزاد میتوانند یک فرصت باشند، اما تنها زمانی که در قالب یک سیاست جامع دیده شوند؛ سیاستی که همزمان بازار خودرو، صنعت داخلی، ارز، مصرف سوخت و منافع اقتصادی کشور را در نظر بگیرد.
نظر شما