به گزارش تازه‌های اقتصاد، اوایل دی ماه بود که برخی از کسبه تهران در اعتراض به بی‌ثباتی قیمت‌ها، دست به اعتراض مسالمت‌آمیزی زدند. اعتراض مسالمت‌آمیز مردم و کسبه اما به سرعت مورد سوءاستفاده بیگانگان قرار گرفت و به خشونت کشیده شد. روز پنجشنبه ۱۸ دی ماه با تصمیم مسئولین، دسترسی به اینترنت بین الملل و تماس تلفنی و پیامکی قطع شد. بعد از دو روز، دسترسی به پیامک و تماس تلفنی برقرار شد. اما تا لحظه تنظیم این گزارش، با وجود گذشت ۱۷ روز از آغاز قطعی دسترسی، همچنان دسترسی به اینترنت بین‌الملل محدود است.

طبق اعلام نت بلاکس، طول دوره قطعی اخیر اینترنت در ایران، طولانی‌ترین دوره قطعی دیجیتال تاریخ بوده که تاکنون تجربه شده است. در مدت قطعی اینترنت، مسئولان مباحث مختلفی درباره بازگشت یا تداوم قطعی اینترنت مطرح کردند. حتی برخی مسئولین از لزوم قطع همیشگی پیام‌رسان‌های خارجی سخن گفتند. اما اهمیت اینترنت در زندگی مردم و همچنین برای اقتصاد در ایران و جهان چگونه است؟

در دنیای امروز، اینترنت بیش از هر زمان دیگری به یک زیربنای حیاتی برای زندگی بشر تبدیل شده است. این پدیده جهانی نه تنها شیوه ارتباطات انسان‌ها را دگرگون کرده، بلکه بنیان‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جوامع را نیز به شکلی بی‌سابقه تغییر داده است.

اینترنت و مشارکت آن در تولید ناخالص داخلی جهانی

یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها برای سنجش نقش اینترنت در اقتصاد، سهم آن در تولید ناخالص داخلی(GDP) کشورها و جهان است. بر اساس پژوهش‌های معتبر، اینترنت نقش قابل‌توجهی در رشد اقتصادی داشته است. اندیشکده مکنزی با بررسی داده‌های ۱۳ اقتصاد بزرگ در حد فاصل سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۱ نشان داد اگر اینترنت به‌عنوان یک بخش مستقل در نظر گرفته شود، سهم آن در GDP در این اقتصادها حدود ۳.۴ درصد بوده است.

مطالعات این اندیشکده همچنین نشان می‌دهد اینترنت حدود ۲۱ درصد از رشد GDP در کشورهای توسعه‌یافته را تأمین کرده که نشان‌دهنده شتاب روزافزون نقش آن در اقتصاد این کشورهاست. بنا بر گزارش موسسه اقتصاد اینترنت، تقریباً ۴.۵ درصد از GDP جهانی به فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)، از جمله اینترنت، تعلق دارد – سهمی که در سال‌های آینده با افزایش دیجیتالی شدن اقتصاد جهانی باز هم رشد خواهد کرد. این آمار نشان می‌دهد که اینترنت دیگر یک فناوری لوکس یا مکمل نیست، بلکه یکی از ارکان اساسی رشد اقتصادی جهانی است.

اینترنت و اقتصاد دیجیتال

مطالعات کنفرانس تجارت و توسعه ملل متحد (آنکتاد) نشان داده که در سال ۲۰۲۱، حدود ۲ میلیارد و ۳۰۰ میلیون نفر در سراسر جهان از اینترنت برای خریدهای آنلاین استفاده کردند که نسبت به سال ۲۰۱۷ حدود ۶۸ درصد رشد داشته است. همچنین فروش تجارت الکترونیک در سال ۲۰۲۲ در ۴۳ اقتصاد مختلف، حدود ۲۷ تریلیون دلار بوده است؛ رقمی که بیش از سه چهارم GDP این کشورهاست. این ارقام نشان می‌دهند که اینترنت و اقتصاد دیجیتال نه تنها بازارهای سنتی را تحت تأثیر قرار داده‌اند، بلکه بخش بزرگی از تولید و مصرف در جهان را به خود اختصاص داده‌اند. به طور خلاصه آمارهای معتبر جهانی نشان می‌دهند که اقتصاد دیجیتال و اینترنت سهم قابل‌توجهی در رشد اقتصادی دارند و به‌زودی سهم آنها در تولید ناخالص داخلی جهانی بیشتر خواهد شد.

اینترنت و نقش آن در ایران

بر اساس گزارش جدید سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، مشترکان پهن‌باند ثابت در بهار امسال به ۱۱ میلیون رسیده‌اند که افزایش ۱.۴۷درصدی نسبت به سه ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۳ دارد. از سوی دیگر ضریب نفوذ پهن باند سیار در بهار امسال به ۱۲۱ میلیون و ۲۴۸ هزار مشترک رسیده که رشد ‏۶۷/‏۵ درصدی نسبت به بهار سال گذشته داشته است. همچنین ضریب نفوذ اینترنت ثابت برای اولین بار در سال‌های اخیر به بیش از ۱۳ درصد رسیده است که البته به نسبت ضریب نفوذ ۱۴۰ درصدی اینترنت همراه، بسیار ناچیز است.

این ارقام بدان معناست که اکثریت جمعیت ایران از اینترنت استفاده می‌کنند، چیزی که حضور در فضای آنلاین را به یک واقعیت اجتماعی – اقتصادی تبدیل کرده است. با گسترش گوشی‌های هوشمند، شبکه‌های موبایل و دسترسی به خدمات دیجیتال، اینترنت به‌زودی دیگر یک گزینه نبوده و بخش ثابت اقتصاد و تعاملات اجتماعی است.

نقش اینترنت در اقتصاد ایران

یکی از نمودهای واضح این مسأله، کسب و کارهای مبتنی بر شبکه‌های اجتماعی است. بخش بزرگی از کسب‌وکارهای خرد در ایران به صورت مستقیم یا غیرمستقیم در این پلتفرم فعال‌اند و برای مثال حدود ۶۰۰ هزار کسب و کار در اینستاگرام وجود دارد که برای حدود یک میلیون نفر اشتغال مستقیم ایجاد کرده‌اند.

نقش اساسی دیگر اینترنت، خدمات مالی و پرداخت‌های الکترونیکی است. طبق آمارهای شاپرک، امروزه بیش از ۹۰ درصد پرداخت‌ها در ایران از طریق ابزارهای متصل به اینترنت انجام می‌شود؛ کارت‌خوان‌های آنلاین، پرداخت‌های اینترنتی، اپلیکیشن‌های بانکی و خدمات مالی دیجیتال بدون اتصال به اینترنت عملاً غیرقابل انجام هستند. این بستگی شدید به اینترنت نشان می‌دهد که شبکه آنلاین نه تنها برای تجارت و فروش اهمیت دارد، بلکه به زیرساخت خدمات مالی کشور نیز تبدیل شده است.

خسارت‌های اقتصادی ناشی از اختلال یا قطع اینترنت

ایران در سال‌های اخیر بارها با اختلالات سراسری اینترنت مواجه بوده است و تحلیل‌ها نشان می‌دهد که این اختلالات هزینه‌های هنگفتی برای اقتصاد کشور داشته‌اند.

طبق گزارش‌های معتبر، اختلالات اینترنت در ایران هزینه‌های اقتصادی قابل توجهی داشته‌اند. هرچند تاکنون گزارش جامع و دقیقی از آسیب‌های اقتصادی ناشی از قطع اینترنت وجود ندارد اما برخی تخمین‌ها از تحمیل روزانه ۵ همت (هزار میلیارد تومان) خسارت به اقتصاد کشور با قطع شدن اینترنت خبر می دهند. از بین رفتن حدود ۴۰۰ هزار شغل با قطعی اینترنت، بخش دیگری از این تخمین‌هاست. از بین رفتن فرصت رشد اقتصادی و کاهش نرخ رشد اقتصاد، از دیگر خسارت‌هایی است که با قطع اینترنت به اقتصاد کشور تحمیل می‌شود. در واقع قطع اینترنت نه تنها درآمد بخش دیجیتال را کاهش می‌دهند، بلکه اعتماد مصرف‌کنندگان و سرمایه‌گذاران را نیز تضعیف می‌کنند.

در اختلالات اینترنت، بسیاری از کسب‌وکارهای خرد و متوسط به‌طور مستقیم ضربه می‌بینند. گزارش‌ها نشان می‌دهند که بیش از نیمی از این کسب‌وکارها در زمان قطعی اینترنت روزانه ضرر مالی قابل توجهی داشته‌اند و بخشی از آنها حتی به ورطه ورشکستگی نزدیک شده‌اند. کسب‌وکارهایی که به تبلیغات آنلاین، فروش اینترنتی و خدمات دیجیتال وابسته‌اند، بدون اتصال به اینترنت عملاً تعطیل یا بسیار محدود شده‌اند.